Ver verwijderd perspectief

Het was een voor Turkije ongekende marathon. Wekenlang vergaderde het parlement om de grondwet op belangrijke punten aan te passen. Zo kreeg de rechtsstaat een steviger fundament en werden de culturele rechten van minderheden zoals de Koerden verruimd. Waarom wilde het parlement dit zo snel afwerken? Het antwoord lag in Brussel: in november komt de Europese Commissie met het jaarlijkse rapport over de kandidaat-leden en Turkije wilde er graag zo goed mogelijk vanaf komen.

De Turkse opzet is gedeeltelijk geslaagd: tot groot genoegen van Ankara verwelkomt de Commisie in prachtige bewoordingen de enorme inspanningen om de grondwet te `democratiseren'. In een adem wordt daar echter aan toegevoegd dat Turkije nog steeds niet voldoet aan de criteria en met name op het punt van de mensenrechten danig tekortschiet. Nog steeds wordt er, op bijvoorbeeld politiebureaus, fiks gemarteld en nog steeds zijn de rechten van arrestanten niet gewaarborgd. Daarnaast is de doodstraf nog steeds niet afgeschaft: zij blijft bestaan voor daden van `terreur'.

Kritiek is er ook op de hoge militaire raad van burgerpolitici en legertop. Volgens velen in Turkije is dit orgaan het belangrijkste politieke forum van het land. En dat is nu precies wat de Commissie er op tegen heeft – in een democratie nemen gekozen burgerpolitici de besluiten, aldus `Brussel', en niet het leger.

Deze kritiek was verwacht, en dus waren de reacties op het rapport over het algemeen gematigd. Zo zei vice-premier Yilmaz, die over de betrekkingen van Turkije met de Unie gaat, dat ,,wij (Turkije, red.) niet het recht hebben trots te zijn op onze vooruitgang''. Alleen Devlet Bahçeli, ook vice-premier en leider van de extreem-nationalistische MHP, beschuldigde `Europa' ervan Turkije niet voldoende te begrijpen of zelfs van kwade wil te zijn.

Misschien wel het interessantste deel van het rapport gaat over economische structuur. De aandacht in Brussel richt zich wat Turkije betreft van oudsher op de mensenrechten, maar het rapport maakt zonneklaar dat ook wat de Turkse economie betreft het EU-lidmaatschap een ver verwijderd perspectief is, omdat er economisch nog veel werk aan de winkel is en bijvoorbeeld de rol van de staat teruggedrongen moet worden.

Het Turkse lidmaatschap ligt dus nog ver weg. Maar, zo valt tussen de regels door te lezen, als iedereen de handen uit de mouwen steekt komt het er wel. Of toch niet? In het rapport wordt Turkije wederom gemaand mee te werken aan een oplossing voor Cyprus. Steeds duidelijker wordt dat het lidmaatschap van `Grieks'-Cyprus van de Unie onvermijdelijk lijkt. Daarover loopt de woede in Turkije flink op. Een groot aantal politici – premier Ecevit voorop – heeft de afgelopen weken gewaarschuwd voor de gevolgen van zo'n `zuidelijk' lidmaatschap. Sommigen vrezen dat Turkije zijn EU-kandidatuur dan zal opzeggen en Turks-Cyprus zal annexeren.

Vijfde deel in een serie over EU-kandidaten die sinds 15 november dagelijks in de krant staat.

    • Bernard Bouwman