Lifestyle-blad met kunst-lijstjes

Kunstbladen geven het niet graag toe, maar de meeste zijn op hun best als ze de rol van clubblad spelen. In de jaren tachtig, op het hoogtepunt van de Amerikaanse kunst, kon je geen galerie inlopen of de baliemedewerker zat er door de Artforum of de Art in America te bladeren. Begin jaren negentig gebeurde er iets soortgelijks met het Engelse kunstblad frieze. De Young British Artists kwamen op. Damien Hirst, Sarah Lucas, Gary Hume en hun vrienden organiseerden hun eigen tentoonstellingen, provoceerden de kunstelite en zochten gretig de publiciteit, bij voorkeur in frieze. Het eerste nummer van het blad, dat tien jaar geleden verscheen, bevatte meteen al een interview met Hirst. Het blad werd zo al snel de spreekbuis van de YBA, signaleerde als eerste de nieuwste Engelse talenten en bood inzicht in de cultuur waar deze beweging zich mee voedde.

En toen was de YBA voorbij.

Hoewel dat einde tamelijk geleidelijk kwam, wist frieze er niet goed een antwoord op te vinden. Sinds een jaar of drie werd het quotum aan Engelse kunst in het blad minder en werd frieze steeds meer een lifestyle-blad, met artikelen over film, strips of artistieke sportschoenen. Zulke bladen zijn er al genoeg, en dus werd de noodzaak om frieze te lezen steeds geringer. Dat de redactie dat zelf ook wel beseft, blijkt uit het net verschenen Tenth Anniversary Issue. Het pièce de résistance daarvan (naast een tiental persoonlijke, zoals altijd uitstekend geschreven beschouwingen van vaste medewerkers) is even onbenullig als aantrekkelijk. Aan zo'n 150 kunstenaars, critici en galeriehouders werd gevraagd naar hun vijf favoriete kunstwerken. Die lijsten worden aangevuld met wat schaarse statistieken.

Het resultaat is een feest om te lezen niet omdat het belangrijk is, maar omdat het een prachtige barometer is van de artistieke tijdgeest. De top zes van meest gekozen werken zegt al genoeg: 1) Andy Warhol: Electric Chair-serie, 2) Pieter Bruegel de Oudere: Jagers in de sneeuw, 3) Gerhard Richter: Betty, 4) Andy Warhol: Jackie Onassis-serie, 5) Hieronymus Bosch: De tuin de lusten, 6) Jeff Koons: Konijn.

Dit lijstje vat de preoccupaties van de hedendaagse kunst goed samen: twee klassieke, intelligente geweldenaars, eendrachtig op een rij met drie moderne betekenis-stapelaars. Maar ook: geen installaties. Geen videowerk. De lijst bevat verder opvallend weinig Bruce Nauman, terwijl die toch jarenlang gold als de invloedrijkste concept-kunstenaar. Pijnlijk genoeg voor frieze komen ook de Young British Artists er bekaaid vanaf. Damien Hirst en Sarah Lucas worden wel genoemd, maar erg indrukwekkend is het allemaal niet. Willen we deze lijst geloven, dan willen op dit moment zelfs de toonaangevende kunstenaars, critici en curators maar één ding: prikkelende beelden, die gewoon boven de bank passen.

frieze, Tenth Anniversary Issue, nov/dec 2001. ƒ 17,50.

    • Hans den Hartog Jager