Laat Afghanen zelf hun land opbouwen

Een nieuw stabiel bestuur in Afghanistan moet gebaseerd zijn op democratie, machtsverhoudingen en traditie. De opbouw van het land en hulp aan de bevolking moeten niet aan buitenlandse instellingen worden overgelaten. Afghaanse organisaties hebben getoond dit zelf aan te kunnen, menen Abdul Salaam Rahimy en Massoum Stanekzai.

Om zowel de rechtvaardigheid als de duurzaamheid van een toekomstige politieke oplossing in Afghanistan te garanderen, moet niet alleen worden uitgegaan van algemeen geldende democratische opvattingen. Men dient ook terdege rekening te houden met de huidige politieke machtsverhoudingen en aansluiting te zoeken bij eeuwenoude Afghaanse tradities. Iedere oplossing dient zijn legitimiteit te verkrijgen in een Loya Jirga – de traditionele vergadering van ouderen. Zonder de expliciete steun van de Loya Jirga is ieder besluit aanvechtbaar, omdat het dan in Afghaanse ogen ook iedere vorm van legitimiteit ontbeert.

In de omstandigheden waarin de eenheid van het land in het geding is, kan een eenmalige uitzonderlijke sessie van een Loya Jirga de oplossing bieden. De leden daarvan zullen worden gekozen via de traditionele mechanismen. De vergadering zal ook de huidige politieke realiteit onder ogen moeten zien en dus plaats moeten bieden aan de rivaliserende krijgsheren van de Noordelijke Alliantie. Om te voorkomen dat de richting van de besluitvorming in de Loya Jirga permanent beïnvloed wordt door het militaire geweld dat de verschillende leden kunnen mobiliseren, kan het echter slechts een eenmalige en buitengewone zitting zijn. Een reguliere Loya Jirga als permanente vertegenwoordiging van de Afghaanse bevolking kan pas een plaats op het politieke toneel krijgen na eerlijke verkiezingen.

Specifiek doel van de voorgestelde eenmalige Loya Jirga is de formulering van een officiële uitnodiging aan een persoon van Afghaanse afkomst die zowel over de capaciteiten beschikt en het respect geniet om een helende en verenigende rol te spelen. Met het mandaat van de Loya Jirga kan hij samen met een team van technocraten, waar nodig gesteund door internationale experts, een begin maken met de wederopbouw van het land, het openbaar bestuur ter hand nemen, persvrijheid garanderen en voorbereidingen treffen voor een nationale volkstelling. Pas na een ruime interimperiode en een gedegen voorbereiding kunnen eerlijke verkiezingen worden gehouden waarna een legitieme regering aan de slag kan gaan met de verdere opbouw van het land.

Ondertussen zal ook rekening moeten worden gehouden met de krijgsheren die nu samenwerken in de Noordelijke Alliantie. Het ligt niet in de lijn der verwachting dat zij hun ambities zomaar zullen opgeven zo gauw er een interim-regering is aangesteld. Een functie in het openbaar bestuur, bijvoorbeeld als gouverneur, kan tegemoet komen aan hun wensen om een rol te spelen in het toekomstige Afghanistan en een raamwerk bieden voor de ontwapening van hun troepen en hun inpassing in de toekomstige politie of het leger.

De Afghaanse bevolking kan echter niet wachten tot het politieke proces zijn beslag heeft gekregen. Drieëntwintig jaar oorlog heeft zijn tol geëist. De levensverwachting van een gemiddelde Afghaan is 47 jaar. Meer dan 70 procent van de bevolking is analfabeet en de laatste vijf jaar heeft geen jonge vrouw meer een school of universiteit bezocht. De overheid of wat daar ook voor door mocht gaan, heeft de afgelopen jaren op geen enkele wijze voldaan aan de verwachtingen die je van een overheid mag hebben. Dat er toch gezondheidsvoorzieningen waren, landbouwvoorlichting werd gegeven of voedsel werd gedistribueerd in de vele momenten van schaarste, was voor een groot deel te danken aan het werk van Afghaanse particuliere ontwikkelingsorganisaties.

Nu de Talibaan van het toneel lijken te verdwijnen, is er geen enkele reden te veronderstellen dat het nieuwe bestuur wél in staat zal zijn om in de nabije toekomst die noodzakelijke voorzieningen te leveren. In dit geval lijkt het ook niet wenselijk of nodig om die rol aan buitenlandse hulporganisaties toe te kennen, hoe graag die ook hun goede bedoelingen in Afghanistan willen tonen. Lokale Afghaanse organisaties voelen er op hun beurt bijzonder weinig voor om slechts als onderaannemers voor de toekomstige Afghaanse regering of de internationale instellingen te functioneren. De Afghaanse particuliere ontwikkelingsorganisaties hebben een lange geschiedenis en zijn gesteund door internationale hulporganisaties en hebben hun capaciteit kunnen opbouwen.

Vanuit het oogpunt van legitimiteit en efficiency is het veel verstandiger om op nationaal en regionaal niveau de overheidsinstanties in samenwerking met de Afghaanse particuliere ontwikkelingsorgansaties en onder begeleiding van de Verenigde Naties de planning en de uitvoering van de benodigde diensten ter hand te laten nemen. Totdat Afghanistan zelf in staat is aan zijn verplichtingen jegens de bevolking te voldoen kunnen nieuwkomende buitenlandse hulporganisaties dan aan de slag gaan waar er eventueel nog gaten vallen.

Dit scenario mag mischien niet de schoonheidsprijs verdienen als het om democratie gaat. Wel gaat het uit van de politieke realiteit in het huidige Afghanistan en bovenal houdt het rekening met de schrijnende behoeftes van de Afghaanse bevolking.

Abdul Salaam Rahimy, directeur van Coordination of Humanitarian Assistance (CHA). Massoum Stanekzai, directeur Agency for Rehabilitation of Environment in Afghanistan (AREA).

    • Massoum Stanekzai
    • Abdul Salaam Rahimy