Een taak voor Zalm

De aandelenmarkten zijn bezig met een opmerkelijk herstel. De koersen zijn zelfs zover opgekrabbeld dat ze hoger zijn dan daags voor de aanslagen op de Twin Towers en het Pentagon. Het is een vuistregel dat beurskoersen vooruitlopen op verwachte economische ontwikkelingen. Men rekent kennelijk op herstel. Weten de beurshandelaren iets wat minister Zalm (Financiën) niet weet? Niets, behalve een gevoel van opluchting dat de paniek over de aanslagen wegebt. Zalm somberde afgelopen weekeinde in de marge van de uitgestelde jaarvergadering van het Internationale Monetaire Fonds (IMF) in Ottawa over de vooruitzichten van de Nederlandse economie. Die zijn slechter dan het Centraal Planbureau tot nog toe bekendmaakte, en ze blijven ook volgend jaar somber.

In het derde kwartaal is de economie met 0,4 procent gekrompen. De repercussies van 11 september zullen pas volledig doorwerken in de cijfers van het vierde kwartaal. Dat belooft niet veel goeds en de verlaging van de economische ramingen voor dit en volgend jaar ligt dan ook voor de hand. Het is een neveneffect, maar de lonkende begrotingsoverschotten waarvan politici uitgingen voor extra uitgaven komend jaar zijn door de aanslagen verdampt.

Bij de presentatie van de Miljoenennota, een week na 11 september, hield het kabinet nog een slag om de arm. Nu mogen maatregelen worden verwacht. Zalm heeft er terecht op gewezen dat zijn begrotingsbeleid als `automatische stabilisator' functioneert. De scheiding van inkomsten en uitgaven betekent dat de uitgaven niet aangepast hoeven te worden aan tegenvallende inkomsten. Wel zal hierdoor het het begrotingsoverschot omslaan in een tekort, maar dat is in een tijd van laagconjunctuur precies de bedoeling.

Het kabinet kan evenwel meer doen dan passief toekijken. Niet door de uitgaven te verhogen, maar door de bestedingen op peil te houden. Hiervoor doen zich twee uitgelezen mogelijkheden voor. Ten eerste puilen de sociale fondsen uit van het geld. Het vorige kabinet heeft de sociale lasten verhoogd om de reserves van de fondsen aan te vullen nu dat in meer dan voldoende mate gelukt is, ligt een verlaging voor de hand.

Ten tweede zou het kabinet de BTW-verhoging die op 1 januari van dit jaar is ingevoerd moeten terugdraaien. De BTW ging omhoog met als politiek doel om de belasting op arbeid te verlagen en die op consumptie te verhogen. Het enige tastbare resultaat was een spurt in de inflatiecijfers. Er is een extra reden om de BTW naar het niveau van 17,5 procent te brengen: de komst van de euro leidt tot prijsverhogingen alle geruststellende beweringen van het ministerie van Financiën ten spijt stapelen de dagelijkse voorbeelden van kleine prijsaanpassingen zich nu al op.

De minister van begrotingsstabiliteit heeft na zeven vette jaren de ruimte gecreëerd om met beperkte lastenverlichting de economie aan de gang te houden. Hier ligt een schone taak voor Zalm.