Door het stadion galmt de hatelijkheid

De Britse politiek voert felle campagne tegen racisme op de voetbalvelden. In de praktijk blijken donkere spelers, ook in andere landen, slachtoffer van verbale agressie.

,,Racisme is lafheid. Lafheid ontstaat altijd uit angst voor het onbekende. We moeten niet alleen in de menselijke geest het racisme overwinnen, ook in het hart. Voetbal en sport hebben de kracht te inspireren en te verenigen. Ze brengen hoop waar wanhoop was. Voetbal en sport halen raciale barrières neer.''

Dit is geen uitspraak van Pelé, maar van Nelson Mandela. Pelé en Mandela, de Braziliaan en de Zuid-Afrikaan, bloedbroeders in dezelfde strijd voor de universele rechten van de mens en pleitbezorgers van het gekleurde voetbalplezier. De Britse organisatie `Let's Kick Racism out of Football' opende onlangs met deze citaten een indrukwekkende campagne. Tussen 11 en 21 oktober ondersteunde de regering van Tony Blair de eerste nationale voetbalweek tegen racisme onder het motto `The United Colours of Football'.

De Engelse kampioen Manchester United gaf met de slagzin `United Against Racism' het evenement internationale weerklank. Geen overbodig initiatief, want de voorbije maand rommelde het flink op de Europese velden. Een lukrake greep uit de incidenten.

Wenen, 10 oktober. Lothar Matthäus, tegenwoordig coach bij Rapid Wien, liet zich inspireren door de rechtse Oostenrijkse politicus Jörg Haider en blies een ranzig partijtje. Het voormalige boegbeeld van Bayern München en het Duitse elftal reageerde ziedend op een tackle van de donkere Hondurees Maynor Suazo van Salzburg. ,,Jij zwart zwijn!'' Matthäus is multimiljonair en beschouwt zichzelf als een heer van stand. Hij moest zich verantwoorden bij de Oostenrijkse bond voor zijn uitspraak.

Porto, 23 oktober. In het duel in de Champions League tegen Liverpool verloor de aanhang van Boavista de controle over zijn verkrampte driften. Bij elk balcontact van de zwarte Engelsman Emile Heskey maakten de Portugese primitieven op de tribunes oerwoudgeluiden. De Europese bond (UEFA) gaf Boavista een boete van ruim dertigduizend gulden.

Rome, 28 oktober. Curva Nord, de harde kern van Lazio, schopte alweer bonje tijdens de derby met aartsrivaal Roma. De doldwazen adoreren de fascist Benito Mussolini en zijn rechtsradicale kleindochter Allessandra. De foto van de blonde vamp prijkt regelmatig tussen de swastika's op de Romeinse noordtribune.

Het spook van het botte geschamper tegen de gekleurde medemens, al dan niet van vreemde oorsprong, waart nog immer rond. Door de stadions galmt de hatelijkheid. Hoe zou het toch voelen, altijd te moeten opboksen tegen die minachting van de `morele meerderheid'? Louter en alleen vanwege een tere, zwarte huid.

Nelson Mandela trad in de voetsporen van Steve Biko. Hij geloofde, net als zijn vermoorde medestander in de strijd tegen de apartheid, in `de verbroederende kracht van het zwarte voetbal.' In de film Cry Freedom drijft Biko, aan wie zanger Peter Gabriel een ode in een rocksong schreef, fijntjes de spot met zijn vriend Donald Woods, de onlangs overleden, tegendraadse blanke journalist. ,,Ik neem je mee naar een zwarte voetbalwedstrijd. Het enige gevaar dat je bedreigt, is dat jij het vertrouwen verliest in het witte voetbal.''

Het zwarte voetbal in Afrika en Latijns-Amerika is op straat geboren. Jongetjes overleven er met de bal aan de voet, voeren elk denkbaar kunstje op, willen worden zoals de Braziliaan Pelé, de zwarte voetbalkoning voor de eeuwigheid. Ze jongleren met steentjes of voddenbaaltjes. Hun speelse, individualistische Afro-Latinostijl is een amusante combinatie van onvoorspelbaarheid, uitbundigheid en flair. Het biedt tegengewicht aan het wijdvertakte vooroordeel van de `zielige continenten'. Mede dankzij de Portugees Eusebio, geboren en getogen in Mozambique, veranderde de zwarte voetballer van verschoppeling tot tijdelijke held. De exotische voetbalrariteit bleef bestaan. Het publiek mocht hem onbeschroomd bedelven onder broussegeluiden.

De bevestiging kwam van Beate Winkler, directeur van het European Monitoring Centre on Racism and Xenophobia, een onderdeel van het Europees Parlement. Ze raakte geshockeerd toen haar onderzoeksdienst aan de vooravond van Euro 2000 belichtte dat in 1997 amper 22 procent van de Europeanen zich bekommerde om xenofobe tendensen in de samenleving. Ze bedacht een uitgekiende sociale schets voor de politieke overheden in Europa. `Positieve voorbeelden uit de sportwereld zijn noodzakelijk om het racisme te bedwingen'. In Groot-Brittannië werd haar aansporing ernstig genomen.

Het Sir Norman Chester Centre for Football Research van de Leicester University had in kaart gebracht hoe in de jaren zeventig en tachtig neonazi's van het National Front en de British National Party in de supportersmassa's infiltreerden, bavianen imiteerden en bananen op het veld gooiden. Ze lokten overal geweld uit. Vooral het nationale elftal van Engeland was het geliefkoosde doelwit. Engelse skinheads veroorzaakten bloedige rellen in Parijs, Madrid, Rio de Janeiro en Dortmund.

Het voorbije decennium ontkiemde op verschillende terreinen een spontane tegenreactie. De Britse spelersvakbond nam openlijk de handschoen op ter verdediging van haar 2500 gekleurde spelers en hun families. Supporters hielden een antiracisme-platform. Ze zochten in 1993 contact met de Commission for Racial Equality. Daaruit ontstond het gemeenschappelijke project Let's Kick Out Racism of Football! Het mondde uit in een stimulerende samenwerking tussen de gescheiden werelden van wetenschap, cultuur, sport en politiek. De Britse regering dokterde een voldragen plan uit. Meer dan 170 organisaties waaronder scholen, bibliotheken, sociale genootschappen en 64 voetbalclubs ontplooiden over het hele Koninkrijk ruim 200 creatieve en opvoedkundige activiteiten. De clubs warmden zich op in shirts van Let's Kick Out Racism of Football. Manchester United zette het orgelpunt. Op Old Trafford werden voor de wedstrijd tegen Bolton Wanderers meer dan tienduizend vlaggetjes met verbroederende boodschap uitgedeeld aan jonge supporters. De kwaliteitskrant The Guardian behield zijn nuchterheid te midden van de feestroes en pleitte voor een lange termijnproject op basis van een Football Task Force.

Ze stelde onomwonden vast: `Racism is still alive'!

De woorden van Steve Biko kregen iets van een profetie: Black football is beautiful!

Tijdens zijn begrafenis, het pakkend slotmoment van Cry Freedom, klonk het koorgezang van het zwarte Zuidafrikaanse volkslied Nkosi Sikelil'i Africa. Woza Moya, Yihla Moya. Kom geest, daal af geest en ban de onbeheersbare, blindheid van de bange blanke man.

'Voetbal en sport hebben de kracht de wereld te veranderen', sprak Nelson Mandela.

Moge The United Colours of Football uitgroeien tot een inspirerende Europese trend.

    • Raf Willems