Koningsdrama Willem I vol ingetogen, korte scènes

Het Nederlandse koningshuis verbergt tragedies. In korte tijd leverde dat twee fraaie koningsdrama's op: Wilhelmina of Je Mantiendrai door Ton Vorstenbosch en Koning Willem I of Het Verlies van België door het theatergezelschap De Kern, dat vrijdag in première ging.

Zowel bij Wilhelmina als bij Willem I draait het om de spanning tussen een openbaar politiek optreden en de innerlijke roerselen en onzekerheden. Anders gezegd: hoe verhoudt het politieke zich tot het persoonlijke? Schrijver en acteur Jan-Jaap Jansen van De Kern voegt daaraan een extra dimensie toe: behalve de titelrol vertolkt hij de rol van de schrijver van het stuk. Deze ingreep zorgt voor scènes die de illusie van het verhaal verstoren.

De Kern maakt herkenbaar toneel, traditioneel van stijl, niet hemelbestormend of sensationeel van vernieuwingsdrift. We kunnen hier terecht voor ingetogen, literair theater. Willem I speelt zich af in de negentiende eeuw, waarin het tot een breuk komt tussen Nederland en België. In 1815 besloten de Europese grootmachten de beide landen tot een verenigd koninkrijk te maken en in 1830 revolteerde België tegen de Nederlandse overheersing. Het conflict is gegeven: noord tegen zuid, protestantisme tegen katholicisme, zuinigheid jegens joyeuze zwier.

De voorstelling opent met een cerebraal acterende Willem I, die de toeschouwers de historische contouren schetst. Misschien iets te traag, wel noodzakelijk. Jansen heeft een speelstijl met een lichte toon van pathos. Als koning is hij egocentrisch en ontoegankelijk, en aanvankelijk niet bijster sympathiek. In de persoon van baron d'Hoogvorst, uitstekend neergezet door Bob van Tol, krijgen we een toonbeeld te zien van hoe de noorderling `over den Belg' denkt. Van Tol zit verbazingwekkend goed in zijn rol; hij laat prachtig zien hoe een historisch personage gespeeld kan worden zonder de last van het verleden.

Rondom dit tweetal cirkelen tal van figuren, van kwezelachtige godsdienstige vrouwen die dwepen met de dominee tot een temperamentvolle Vlaamse soubrette. Fel acterend, met een overgave alsof haar leven ervan afhangt, is Marieke de Kruijf in de rol van Marianne, de dochter van Willem I. Ook zij trekt het historische personage helemaal naar zich toe, en dat is de beste keuze voor een speler.

Het is jammer dat het decor wel erg gelijk blijft, alle scènes lang: enkele kubussen, stoelen, een tafeltje en een gietijzeren hek op de achtergrond. Die stilering is te kaal. Van Wihelmina herinner ik me een oogverblindend achterdoek, en dat past bij een onderwerp over royalty.

Het is een goede keuze van De Kern om het historische drama in korte sènes weer te geven, die telkens op het juiste moment culmineren en afbreken. Anders kijk je voor je het weet naar een tot leven gekomen geschiedenisboek. En dat is deze voorstelling beslist niet. Aan het slot is Willem I oud en grijs, gebroken, hij vlucht naar Berlijn en slikt verbitterd zijn ontgoocheling. De grote koning verworden tot een gewone man. Jansen laat zijn wat zware speelstijl los en speelt naturel, en hij maakt daarmee indruk.

Voorstelling: Koning Willem I of Het Verlies van België door De Kern. Regie: Dirk Laroy. Gezien: 15/11 Schouwburg De Meerse, Hoofddorp. Tournee t/m 1/5. Inl.: 020-420 04 40; www.theatergroepdekern.nl.