De een zijn optie is andermans ontslag

Het KPN-personeel dat mag blijven levert salarisverhoging in voor aandelenopties. De winstkansen van de een betekenen het banenverlies van collega's.

Het is oneerlijk verdeeld bij KPN. Wie moet vertrekken krijgt ontslag of wat extra geld, wie blijft krijgt geen loonsverhoging maar aandelenopties om te profiteren van een ommekeer in de winst, een ommekeer die moet worden versneld door het vertrek van 4.800 collega's. De (toekomstige) ongelimiteerde winstkansen van de een zijn het snelle ontslag van de ander.

Een enkel Amerikaans bedrijf doet dat, met de cynische reacties van financiële markten op massa-ontslagen in het achterhoofd, precies andersom. Die bedrijven geven medewerkers die ontslagen worden juist aandelenopties, zodat zij snel geld kunnen verdienen aan de bijna onvermijdelijke koerssprong van aandelen die volgt op de aankondiging van een massale banenreductie.

Opties zijn rechten om tegen een vastgestelde prijs aandelen te kopen. Beleggers en werknemers kunnen een extraatje verdienen als de beurskoers hoger is dan de prijs waartegen zij hun optierecht kunnen uitoefenen. Als de beurskoers die horde niet neemt, zijn de opties waardeloos.

KPN financiert zijn sociaal plan voor het vertrek van 2.000 medewerkers deels door de salarissen van de blijvers in 2002 en 2003 te bevriezen. Nog eens 2.800 mensen moeten gedwongen de deur uit.

De loonsverhoging-voor-opties afspraak met de bonden van vrijdagmiddag klinkt als een echo van de internethausse. Internetbedrijven gaven geen geld uit aan hoge vaste salarissen, maar strooiden met opties. Een gratis lunch, waarvoor beleggers later de rekening betaalden.

KPN voegt met zijn extra optieregeling voor het personeel op deze schaal een nieuwe aflevering toe aan de Nederlandse aandelen- en optiesaga. KPN's beursgang in 1994, toen nog samen met het zusterbedrijf van de posterijen, gaf de klaroenstoot voor het volkskapitalisme. Zo'n 200.000 burgers kochten met korting aandelen. Overigens vonden de overheid en KPN aandelen voor de gewone werknemers van het bedrijf te risicovol. Het personeel mocht leningen met een vaste rente kopen die omgezet konden worden in aandelen.

Tussen 1995 en 1999 steeg het aantal huishoudens met aandelenbeleggingen meer dan de helft tot 17 procent, meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek vorige week. Eerst kregen alleen topmanagers aandelenopties, al rap lieten steeds meer bedrijven hun hele personeel meedelen. Extra leuk: opties waren toen nog fiscaal laag belast. Van een financiële prikkel voor betere prestaties werden opties een gewone vaste arbeidsvoorwaarde en KPN voegt nu een nieuw element toe: een gokje op een reorganisatiebonus.

Beloningen op basis van opties hebben voor bedrijven ook een optisch voordeel. De kosten van optiebeloningen hoeven volgens de Nederlandse boekhoudkundige regels niet in de winstcijfers te worden verantwoord. Dat is flatteus voor de winst, voor de aandelenkoers en voor de opties van de KPN'ers.

    • Menno Tamminga