D66 mikt op snel herstel met scenario van `comeback kid'

D66, al twee keer nagenoeg dood, wil met vernieuwd elan op weg naar de verkiezingen voor de Tweede Kamer. Malaise, hoezo malaise?

Lange tijd was bij D66 het bijbelse verhaal over Lazarus favoriet. Het verhaal van de melaatse bedelaar die uit de dood zou zijn herrezen. D66 was nog wonderlijker dan Lazarus, zo viel in de partij te beluisteren, want D66 was zelfs twee keer uit de dood opgestaan. In 1974 en in 1984 verkeerde de partij in comateuze toestand, maar wist er toch weer bovenop te komen.

Weer stevenen de Democraten die in de Tweede Kamer over veertien zetels beschikken in de richting van de kritieke fase, maar haar nieuwe lijsttrekker, Thom de Graaf, gooit het nu over een andere boeg. Met een knipoog naar de Amerikaanse ex-president Clinton riep hij D66 uit tot de `comeback kid' van de Nederlandse politiek. Wat Clinton regelmatig lukte, terugkeren terwijl hij door iedereen al was afgeschreven, moet D66 ook lukken. En het eerste bewijs is er al. Als de peilingen voor D66 niet langer een verlies van zeven maar van zes zetels aangeven, heet dat winst en is de weg omhoog ingeslagen. Althans, zo vatten de bijna zeshonderd congresgangers het zaterdag wel op. En zo was de stemming dan ook op het 73ste congres van D66. Malaise, hoezo malaise?

Met een toespraak vol zelfvertrouwen zette De Graaf de toon. ,,D66 maakt het verschil als het er op aankomt'', zei hij onder een ovationeel applaus, nadat de balans van zeven jaar D66-inbreng in paars was opgemaakt: de eerste stap op weg naar de gekozen burgemeester, het referendum, het homohuwelijk, zorgverlof, beëindiging van de gigantische milieuverontreiniging door mest, een succesvol grotestedenbeleid. Zelfs het gevoelige terrein van de gezondheidszorg durfde De Graaf als winstpunt te noteren. ,,In de gezondheidszorg werken steeds meer mensen en worden patiënten gelukkig sneller geholpen.''

Hedendaags leiderschap vergt echter niet alleen euforie, maar ook deemoed. De Graaf voelde dat goed aan. Ja, er waren ook fouten gemaakt. ,,Ik zeg eerlijk: in 1998 heb ik te gemakkelijk aangenomen dat de economische groei positieve gevolgen zou hebben voor natuur en milieu. Ik heb mij daarop verkeken.'' En: ,,Een ander punt is dat ik achteraf bezien de gedwongen herindelingen rond grote steden niet had moeten accepteren.'' Met alweer een applaus werd het De Graaf vergeven.

Bijna achteloos nam de nieuwe lijsttrekker vervolgens afscheid van paars, ooit de door D66 gedroomde coalitie zonder het CDA. Het hoeft nu niet meer zo van hem. ,,Paars begon als experiment en heeft zichzelf bewezen. Maar paars was nooit bedoeld om PvdA en VVD eindeloos aan de macht te houden en zo opnieuw een ongezonde vanzelfsprekendheid te creëren in de democratie''.

Paars kan volgens De Graaf misschien nog wel de uitkomst van een kabinetsformatie zijn, maar het zal niet meer de inzet zijn. ,,Ik vind oprecht dat de democratie is gebaat bij reële alternatieven in plaats van partijen die zich niet hoeven te bekommeren over of ze wel meedoen, maar alleen over wie op welke zetel komt'', zei hij.

Op welk terrein D66 zich de komende maanden zal profileren, is sinds afgelopen zaterdag ook wel enigszins duidelijk. Zowel partijvoorzitter Gerard Schouw als lijsttrekker De Graaf benadrukte het belang van een `nieuwe overheid'. De ,,overheid volgens D66'' zal volgens De Graaf ,,beter moeten organiseren in plaats van bureaucratiseren, meer vrijheid geven in plaats van betuttelen, meer verantwoordelijkheid nemen in plaats van droogmalen in de polder, beter handhaven en opsporen in plaats van meer regels en niks doen''.

Eerder op de dag had partijvoorzitter Schouw de nieuwe overheid al aangeduid met de woorden durf, daadkrachtig en doortastend.

De vraag is wel of het ook nog aan de kiezer kan worden overgebracht. Schouw rekende voor dat 25 procent van de kiezers nu nog niet weet waar ze volgend jaar op zullen stemmen. Oftewel 37 zetels. ,,Daar is ook voor D66 veel te halen, mits de boodschap maar goed wordt uitgevent'', hield Schouw zijn leden voor. Hoe? ,,Vertellen, vertellen, vertellen tot je er bij neervalt'', zei hij. Precies zo deed de `comeback kid' Clinton het ook.

    • Mark Kranenburg