`Alimentatie is belangrijker dan auto'

De ex-partner mag zijn hypotheek verhogen ten koste van de alimentatie. Ten onrechte, vindt staatssecretaris Annelies Verstand (Sociale Zaken en Werkgelegenheid). ,,Vaders hebben altijd een zorgplicht.''

De Nederlandse man komt er goed vanaf als het om alimentatie gaat. Hij mag best zijn hypotheek verhogen of een duurdere auto kopen, daar wil de rechter allemaal rekening mee houden.

Dan de Deense ex. Die moet gewoon een vast percentage van zijn inkomen betalen. Punt uit.

Staatssecretaris Verstand (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) is ,,erg enthousiast'' over de manier waarop de Denen hun alimentatie berekenen, en wil onderzoeken of het in Nederland ook zo kan. Het alimentatiebeleid moet volgens haar in elk geval ingrijpend worden veranderd, omdat ex-partners nu vaak niet of te weinig alimentatie betalen.

Toen de Sociale Dienst in 1992 verplicht werd om bij de ex-partners van bijstandsmoeders een onderhoudsbijdrage te innen, was de verwachting volgens Verstand dat dit tweehonderd miljoen gulden per jaar zou opleveren. Maar in 2000 verhaalde de Sociale Dienst maar 60 miljoen bij de ex-partners.

Uit het onderzoek `Alleenstaande ouders, het combinatiescenario en kinderalimentie', dat in opdracht van Verstand is uitgevoerd, blijkt dat alimentatie een belangrijke stimulans is om uit de bijstand te komen én te blijven. Zo is het voor een alleenstaande moeder met 700 gulden alimentatie per maand al financieel aantrekkelijk om een baan te nemen van 22 uur tegen het minimumloon. ,,En daar gaat het mij om'', zegt Verstand, ,,dat een alleenstaande moeder via kinderalimentatie in staat is om betaald werk te combineren met het zorgen voor de kinderen.''

Waarom vraagt in Nederland maar een op de vijf alleenstaande moeders alimentatie aan?

,,Vaak is dat om emotionele redenen. Vrouwen willen niets meer met de vader van hun kinderen te maken hebben, dus willen ze ook zijn geld niet. Vaak is het ook onbekendheid, met name bij alleenstaande moeders die nooit getrouwd zijn geweest of nooit hebben samengewoond. Dat is een groep die steeds groter wordt en die wij in onze voorlichting beter moeten bereiken. Hun kinderen hebben net zo goed een vader met een wettelijke zorgplicht.

En een grote groep alleenstaande moeders zit in de bijstand. Zij vragen geen alimenatie aan omdat dat toch niets oplevert. Hun alimentatie wordt onmiddellijk op hun uitkering gekort.''

Waarom is het betalen van alimentatie volgens een vast percentage van het inkomen een oplossing?

,,Het zou goed zijn als we in Nederland ook met z'n allen vinden dat de uitgave voor kinderalimentatie belangrijker is dan de rente op een lening voor een grotere auto. In geen enkel ander land wordt bij het vaststellen van de alimentatie zoveel rekening gehouden met de uitgaven en schulden van de ex-partner. Zijn woonlasten, zijn leningen, zijn studiekosten, het inkomen van zijn nieuwe partner. De berekening van de alimentatie is zo gedetailleerd en complex dat soms wordt vastgesteld dat de man geen draagkracht heeft. Of hij betaalt slechts een laag bedrag.

,,In Scandinavië betaalt de ex-partner een vast percentage, ook als hij in de bijstand zit. En ook als hij schulden heeft. In dat geval is zelfs wettelijk vastgelegd dat hij eerst de kinderalimentatie moet betalen en dan pas de belastingschuld. De Scandinavische man wéét dat een onderhoudsbijdrage voor zijn kind altijd een primaire uitgave is.

,,Met een vast percentage alimentatie ben je meteen af van het probleem dat er verschillen zijn tussen het alimentatiebedrag dat de rechter vaststelt en de onderhoudsbijdrage die de Sociale Dienst eist. Nu is het zo dat als een moeder de bijstand verlaat, zij niet de onderhoudsbijdrage krijgt die de ex-partner aan de Sociale Dienst betaalde. Ze moet dan opnieuw onderhandelen over de alimentatie. Dat is niet echt een prikkel om te gaan werken.''

De Scandinavische landen kennen een organisatie die de alimenatie int en vooruitbetaalt.

,,Ik wil laten onderzoeken of dat ook voor Nederland mogelijk is. Als een centrale instantie regelt dat alleenstaande moeders hun alimentie krijgen, is dat voor de betrokkenen natuurlijk veel minder emotioneel. De vraag is alleen of we een succesvol buitenlands model zomaar naar Nederland kunnen overplanten. In Denemarken kennen ze al een eeuw zo'n instantie die de alimentatie aan alleenstaande moeders uitbetaalt. De cultuur is daar heel anders. Echtscheidingsbemiddeling is daar bijvoorbeeld heel normaal. Zo'n negentig procent van de echtparen die uit elkaar gaan, maakt daar gebruik van. Alimentatie is daar dan een vast onderdeel bij. Het systeem werkt daar ook zo goed omdat het bedrag dat de man aan alimentatie betaalt, relatief laag kan zijn vanwege de hoge arbeidsparticipatie van vrouwen. De kinderopvang is daar natuurlijk ook veel beter geregeld. Wij worstelen hier nog met het afscheid van het kostwinnersmodel.''

In Frankrijk worden alleenstaande moeders die geen alimentatie aanvragen, gekort op hun uitkering. Is dat een idee?

Dat vind ik dus absoluut geen oplossing. Het is ook niet nodig. Nu al kunnen gemeenten eisen dat vrouwen bij een scheiding een alimentatiebeschikking aanvragen. Maar er zijn goede redenen om dat niet algemeen te verplichten. Sommige vrouwen scheiden om een incestsituatie of om een geweldssituatie. Dan is het ook in het belang van de kinderen de ouders niet met elkaar te confronteren voor de rechter.''

    • Monique Snoeijen