Afscheid van de Grote Leider

De vorige week vermoorde Papoealeider Theys Eluay is zaterdag begraven. Zo'n tienduizend Papoea's rouwden waardig en keerden zonder incidenten huiswaarts.

Een vrouw knielt voor de kist, huilt met lange uithalen en roept vertwijfeld: ,,Bapak (vader) is niet meer!. Aduh, Bapak, waarom heb je ons verlaten? Wij, mensen met kroeshaar en een zwarte huid, kunnen niet meer rustig slapen. O Heer, waarom heeft u hem geroepen?''

De lijkkist van Theys Hiyo Eluay, de een week eerder vermoorde Grote Leider van de Papoea-natie, staat zaterdagochtend nog steeds in het Paviljoen van het Volk, de overdekte open ruimte voor de familiewoning aan de Jalan Bestuurspost nr. 5 in Sentani. De gesloten kist is bedekt met de Morgenster, de intussen verboden vlag van `West-Papoea', en is omringd met boeketten. Het is snikheet in het paviljoen als honderden rouwende Papoea's een laatste, emotionele gang maken om de kist. Die staat in een bak met smeltend ijs en de zoete lucht van verwelkende bloemen vermengt zich met de weeë geur van de dood.

Een vrouwenkoor van de protestantse gemeente in Sentani zingt zuiver en met overgave geestelijke liederen. Om tien uur zal de begrafenisplechtigheid beginnen, maar eerst moet de familie het lichaam overdragen aan het Papoea-Presidium (PDP), waarvan Theys tot zijn dood voorzitter was. Dan dreigt een incident. Studenten uit het Centrale Bergland, de radicale vleugel van de beweging voor een `vrij West-Papoea', willen de overdracht verhinderen, want het PDP ,,moet eerst verantwoording afleggen aan het volk''. Dominee Herman Awom, vice-voorzitter van de protestantse synode in Papoea en PDP-lid, neemt de `jongere broers' apart en weet verstoring van de uitvaart te verhinderen.

De vorig jaar op last van hogerhand ontbonden Satgas Papua, de ordedienst van de beweging, is voor de gelegenheid nieuw leven ingeblazen. In het zwart geklede, stuurs kijkende jonge Papoea's posteren zich klokke tien rond de kist, brengen een stramme groet en nemen de dode leider op de schouders. Zij dragen hem stapvoets door de hoofdstraat van het stadje Sentani, gevolgd door de familie, het PDP onder leiding van vice-voorzitter Tom Beanal en duizenden toegestroomde Papoea's.

Alle winkels van Sentani, eigendom van Chinezen en immigranten uit Java en Sulawesi, zijn vergrendeld met rolluiken. De eigenaren vrezen herhaling van de woede-uitbarsting op 11 november, toen het nieuws van Theys' gewelddadige dood bekend werd. Geblakerde resten van een rij winkelpanden aan de hoofdstraat herinneren aan die ene, korte explosie. Onder het zingen van kerkelijke liederen beweegt de optocht zich naar het voetbalveld in het centrum. Dat is gemeenschapsgrond die door de oudsten van de Sentani-Papoea's ter beschikking is gesteld als laatste rustplaats voor Theys, die in zijn geboortekampong de titel voerde van ondofolo (dorpsoudste). Theys zal worden bijgezet in een aan de binnenkant met gepleisterd metselwerk bekleed graf, onder een afdak met geprofileerde zuiltjes, precies in het midden van het voetbalveld. Dat zal voortaan dienen als ereveld voor Papoea's die zijn gevallen in `de strijd'.

Als de kop van de stoet op de bestemming aankomt, is het veld overspoeld door een zee van mensen. Zelfs de daken van de huizen rondom zijn afgeladen met toeschouwers. De uitvaartplechtigheid wordt bijgewoond door ten minste 10.000 Papoea's – uit Sentani, Jayapura en zelfs uit afgelegen bergstreken. Onder een baldakijn zitten de voltallige top van de provinciale politie en de voorzitter van het streekparlement. De militaire bevelhebber van de provincie laat zich vertegenwoordigen door een Papoea-officier en de plaatselijke commandant van het Corps Speciale Troepen (Kopassus), dat alle Papoea's verantwoordelijk houden voor de moord op Theys, schittert door afwezigheid.

Vier uur duurt de plechtigheid en al die tijd rouwt de massa op het veld ingetogen en waardig. Dominee Phil Erari, een Papoea uit Jakarta, houdt de uitvaartpreek en Tom Beanal de politieke afscheidsrede. Beiden roepen hun volk op de nagedachtenis van Theys te eren door de strijd vreedzaam te blijven voeren. Beanal eindigt met een oproep tot een referendum onder de Papoea's met maar twee opties: in of uit de Republiek Indonesië. De menigte juicht, maar blijft verder kalm. De politie-officieren op de eerste rij knikken ernstig als de sprekers hen oproepen de moord op Theys tot op de bodem uit te zoeken en de schuldigen op te pakken. De enkele honderden uitgerukte politiemannen houden zich op de achtergrond. Het handjevol agenten in de menigte draagt geen wapens. Tijdens het afscheid van de leider heeft iedereen zich gedragen.