Softie

Herman Vuijsje (Z, 20 oktober) gaat met een grote boog heen om de zaak waar het werkelijk om draait. In feite wordt er met de aanslagen tegen de VS van de laatste jaren een poging ondernomen om iets te veranderen aan de internationale machtsverhoudingen. Centraal daarin staat volgens mij de controle over de olie in het Golfgebied en Saoedi-Arabië. De arrogantie waarmee de VS en hun bondgenoten als grootste wereldmacht olie naar hun eigen economieën laten vloeien is de bron van een gevoel van onbehagen bij hen die deze macht niet bezitten.

De acties die nu worden ondernomen hebben tot doel de macht van de VS terug te dringen, autocratische regimes van oliestaten eventueel omver te werpen en te zorgen voor een andere verdeling van de olierijkdommen.

Een dergelijke machtsverschuiving lijkt op de korte termijn zeker niet in ons voordeel. Wie dat met redelijke middelen probeert na te streven zal in het westen maar weinig gehoor vinden. Dat westen houdt zich doof. Wie er op uit is die situatie toch te veranderen kan dat waarschijnlijk alleen maar door macht te gebruiken. Nieuw in de situatie van dit moment is dat het geen landen zijn die macht genereren, maar groepen uit de hele Arabische en islamitische wereld, die opereren in internationale netwerken. Met aanslagen en terreurdaden proberen zij de bestaande machtsstructuren te ondermijnen.

Vanuit ons perspectief gezien noemen we deze acties misdadig en terroristisch. Maar het bestrijden van terrorisme door de landen waarvan de macht nu wordt aangetast is niet meer dan een dekmantel die het verdedigen van de eigen machtspositie moet rechtvaardigen. En dat heeft niets te maken met het bestrijden van de struikrovers, tasjesdieven en moordenaars, waar Vuijsje het over heeft.

Vuijsje maakt eveneens onderscheid tussen goede en slechte moslims. Dat slaat in dit verband nergens op. Als het begrip moslims verwijst naar de grote groepen mensen in het Midden-Oosten of in Indonesië die leven in armoede en gebrek en toevallig een zelfde godsdienst hebben, dan zullen ze allemaal wel ongeveer het zelfde denken over onze exorbitante rijkdom en de extreme macht van het westen om dit zo te houden. Als de goede moslims zouden moeten veroordelen wat de slechte op 11 september hebben gedaan, dan zouden wij op onze beurt moeten veroordelen wat de commandotroepen die de VS inzetten nu in Afghanistan doen.

De vraag die Vuijsje waarschijnlijk wil stellen is of er geen sprake is van een universele moraal, over hoe mensen met elkaar horen om te gaan. Moeten we de moord op 4.000 onschuldige mensen die in die twee wolkenkrabbers aan het werk waren ongestraft laten? Is hier niet een universele norm over goed en fout overtreden? Ik denk van wel – alleen, hoe kun je van je tegenstrevers verwachten dat ze zich aan die normen houden als je het zelf ook niet doet?

Het gaat er niet om, zoals Vuijsje betoogt, dat de overheid weer krachtiger moet optreden tegen normvervaging en het proces van privatisering van overheidstaken moet afremmen. Het gaat er om dat de wereld een dorp aan het worden is en dat de enorme verschillen in welvaart niet langer vlak naast elkaar kunnen voortbestaan zonder sterke gevoelens van onrecht en agressie op te wekken.

Wij kunnen niet ongestoord alle rijkdom onze kant op laten stromen, zonder dat daar opstand tegen zal ontstaan. En die opstand heet, in de ogen van hen die er warmpjes bij zitten: terrorisme. Bij alle grote historische veranderingen heeft het in het begin die naam gekregen. Als het rijke westen niets substantieels van haar rijkdom en macht wil afstaan, zal deze strijd doorgaan tot we hem verloren hebben. Als dat niet al het geval is.