Requiem van Verdi met weinig religie

Het uitvoeren van het Requiem van Verdi is voor symfonieorkesten dè manier om bij te dragen aan het Verdi-jaar 2001, waarin wordt herdacht dat de operacomponist een eeuw geleden in Milaan overleed. Bij het Koninklijk Concertgebouworkest klonk de Messa da requiem in mei onder leiding van Riccardo Chailly. Bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest wordt het Requiem eveneens gedirigeerd een Italiaan: Carlo Rizzi. Elders presenteert hij tal van componisten, maar in ons land vooral Verdi. Bij de Nederlandse Opera leidde hij met succes Luisa Miller (1991) en Otello (1999) en hij maakte in het Amsterdamse Concertgebouw ook indruk met een concertante uitvoering van Don Carlos (1997).

Verdi's Requiem kreeg onder Rizzi's handen een wat wisselvallige uitvoering in veelal wat te snelle tempi. Er klonk meer routine en haast dan zorgvuldigheid en perfectie in de presentatie van de misdelen. Het ontbrak aan proportionering van stiltes en het opladen daarvan met dramatiek. Maar het publiek werkte ook niet mee. In de Doelenzaal werd elke sacraliteit verdreven door gehoest en het gepiep van mobieltjes.

Het Rotterdams Philharmonisch Orkest en het Nederlands Concertkoor kregen na het prachtig zacht, langzaam en gedetailleerd uitgevoerde begin nauwelijks nog rust en ruimte om spanning op te bouwen of werkelijk grootse en verpletterend luide schrikaanjagende effecten te realiseren in het Dies irae, de schildering van de kwade Dag des Oordeels.

Een ander probleem was het wat onevenwichtig samengestelde solistenkwartet. De timbres van sopraan Elena Prokina en mezzosopraan Elena Manistina — elk op zich prachtig zingend — verschilden nogal wat, al kan men dat in duetten ook juist goed vinden. Hinderlijker was het soms larmoyante karakter van de tenor Tito Beltran, die zich wat volume betreft niet naast de degelijke bas Peter Rose kon staande houden.

Het Liber scriptus en het Lacrymosa mochten er zijn. Maar ondanks ook een aantal andere bepaald fraaie of emotionele momenten, bleef deze uitvoering van het Requiem vooral de buitenkant van de religieuze inhoud. Dat past in een trend van verwereldlijking van religieuze muziek: het zondagochtendconcert vervangt de kerkgang, het muzikale gebed tot God is alleen nog maar `muziek'.

Ondanks dat profaniserende karakter, was deze mis om rust en vrede af te smeken voor de doden nog heilig bij wat de KRO vorige week presteerde in het tv-programma Netwerk. Daar werd de `tragiek' van voetbaltrainer Aad de Mos, die na kritiek op Louis van Gaal werd geroyeerd als lid van de trainersvakbond, geaccentueerd met muziek uit Mozarts Requiem!

Concert: Rotterdams Philharmonisch Orkest en Nederlands Concertkoor o.l.v. Carlo Rizzi m.m.v. Elena Prokina, Elena Manistina, Tito Beltran en Peter Rose. G. Verdi: Messa da requiem. Gehoord: 16/11 Doelen Rotterdam. Herh.: 17/11.

    • Kasper Jansen