No pictures!

De bus rijdt tot bijna zijn gewone eindpunt, Battery Park City, de nieuwe wijk met de hoge woontorens aan de Hudson. Verderop naar het zuiden is het Holocaust Museum. De wandelpaden langs de rivier zijn afgesloten. Op West Street, de verkeersader, staan een paar politieauto's dwars over de weg. De ruïne is van dit punt niet te zien. Je moet een paar binnenstraten door, en dan, op een hoek is er een glimp van het beeld dat iedereen kent: de resten van gothische onderbouw, krom gebogen als een vermorzeld hekwerk. Hoe dichter je erbij komt, hoe duidelijker het wordt. Het ruikt er zoals in Rotterdam, zomer 1940: oude brandlucht gemengd met bederf. Achter een brokkelige muur stijgt nog een dunne rooksliert op.

Veel mensen zijn er niet. Maar de meesten van die weinigen hebben toch een camera meegenomen. No pictures!, roepen de agenten. No pictures! Je kunt de toeristen die zijn opgevoed met reality tv nog meer vertellen. Ze verschuilen zich achter elkaars schouders, houden hun toestel op of naast hun borst, dringen elkaar opzij en ze knippen er op los. Toerist blijft toerist. Ze hebben flesjes bier en versnaperingen bij zich. De lege flesjes zetten ze netjes in de vensterbank van een bestoft kantoorraam.

De directe omgeving van het WTC is vernietigd. Winkels, cafés, restaurants en bedrijven zijn gesloten, en op alles ligt een dikke laag stof. De hoogste verdiepingen van de torens zijn met een vaart van 180 kilometer per uur naar beneden gekomen; zestig verdiepingen tot een laag ter dikte van drie meter geplet. De verslaggevers die deze week door de souterrains zijn geleid hebben Dante's Hel geciteerd. Kegels van gesmolten en weer gestold staal hangen van het plafond. Het zal drie jaar duren voor de tunnels van de subway weer gebruikt kunnen worden. Terwijl de puinruimers nog naar mensenresten zoeken, worden de bijzonderheden van de aanval tot wetenswaardigheden. Ik heb het hier gezien, ik ga eens kijken hoe het met die andere wolkenkrabber gaat.

Om het Empire State Building binnen te komen mag je geen schaar of mes bij je hebben, moet je een identiteitsbewijs met foto laten zien, dan in de volgende rij gaan staan en het gebruikelijke poortje door. Als dat piep zegt, word je gefouilleerd. In Nederlandse wolkenkrabbers is dat ook al gebruikelijk. Het Empire State heeft dan twee attracties: de uitzichtgalerij op de 88ste verdieping en de New York Skyride. Koop die twee kaartjes. Als u onder de 65 bent, kost het 18 dollar. Ouderen betalen 5 dollar minder, waarmee ze weer andere dingen kunnen doen.

Het was een schitterende najaarsochtend, geen wolken, wel nevel. Het Vrijheidsbeeld was niet meer te zien, Lower Manhattan stond zwart in de grijze atmosfeer, en door het systeem van kloven wemelde het verkeer. Het geluid van de stad was een gedempt grommen. De Hudson en de East River blikkerden in de zon. Ik zoek mijn dichtader, maar ik kan hem niet vinden. Laat ik het erbij houden dat het mooi is, en dat je wel een door haat verteerde gek moet zijn om dit geheel kwaad te willen doen. Ik bleef een halfuurtje kijken, liep het hele rondje, deed alle streken van het kompas, inspecteerde het souveniraanbod dat met een kleine WTC-herdenkingsplaquette (twaalfenhalve dollar) bij de tijd is, bekeek in de gangen en de lift de ornamenten en het design uit 1931, en meldde me op de tweede verdieping bij de Skyride.

Meer dan tien liefhebbers waren het niet. We gingen een ruimte binnen waar monitors aan de wanden hingen. Er werden teksten vertoond: veiligheidsriemen vastmaken, niet opstaan voor het toestel volledig tot stilstand is gekomen, enzovoorts. Alles begeleid met een op leuke toon uitgesproken tekst. En toen naar de cabine, een klein bioscoopzaaltje, met een stuk of twintig rijen harde, nauwe stoelen. De rijen werden met schotten automatisch afgesloten, terwijl er een soort balk voor de inzittenden/toeschouwers werd geschoven ter hoogte van het middenrif. Alles automatisch en niet gezond voor mensen met claustrofobie.

De start. Het hele zaaltje helde naar voren en op het grote beelscherm verscheen de afgrond die ik op de 88ste verdieping juist gezien had. Dat is het begin van de virtuele vliegreis, één lange opeenvolging van beeldsensaties die gepaard gaan met de bewegingen van het zaaltje, een naar links of rechts hellen, duiken, stijgen, bonken en hotsen. De installatie waardoor dat allemaal wordt veroorzaakt, is verwant aan de flight simulator waarin piloten van een 747 worden getraind, meldt het foldertje dat de attractie begeleidt.

Zo gingen we onder de Brooklyn Bridge door, doken even onder water, kwamen een haai tegen, zwenkten op twee meter hoogte Broadway in, ramden of schampten een paar auto's, volgden de kronkels van een achtbaan, stegen weer, wisten het Vrijheidsbeeld te vermijden, en vlogen recht op de torens van het WTC aan. Dit zijn de beelden die de kapers in hun laatste ogenblikken ook hebben gezien. Uit het kleine publiek stegen een paar gilletjes op. Het WTC werd vermeden en we landden weer veilig, enigszins door elkaar gerammeld in de bioscoopzaal. De veiligheidsbalk en de schotten schoven automatisch weg. Weer vrij!

In de New Yorker heeft er een stukje over gestaan. Ik heb het niet gelezen. Een vriend vertelde me dat de eigenaar van de attractie wel bereid is de Skyride aan de nieuwe skyline aan te passen, maar dat hij geen geld heeft voor een compleet nieuwe film en ook niet van plan is uit piëteit failliet te gaan. Dan maar deze historische virtualiteit. It's a free country.