Gele kaart voor de scheidsrechter

Kan een goeie belangenbehartiger ook goed toezicht houden?

De bouwfraude-aantijgingen leveren twee voorbeelden. Voorzitter van het Algemeen Verbond Bouwbedrijf AVBB, dé branche-organisatie, is oud CDA-politicus E. Brinkman. Hij deed afgelopen week pogingen de gemoederen te sussen. Voor een miljard gulden fraude? Onmogelijk met zulke lage winstmarges.

Brinkman is sinds kort ook voorzitter van het bestuur van ABP, het pensioenfonds voor onderwijs en overheid, met begin dit jaar 330 miljard gulden beleggingen. ABP is een grote partij in vastgoed en is daarmee (in)direct een grote opdrachtgever voor de bouwnijverheid.

De besturen van pensioenfondsen bestaan al uit belangenbehartigers, voor werkgevers en werknemers. Brinkmans belangenbehartiging bij AVBB rijmt slecht met zijn rol als onafhankelijk voorzitter van ABP. Het zou sneu zijn als na onderzoek blijkt dat het pensioenfonds genept is door een van Brinkmans leden.

En dan zijn er de externe accountants. Als zij onregelmatigheden constateren in de boekhouding, moeten zij dat melden aan directie en commissarissen van dat bedrijf. Doen die niets, dan volgt de stap naar de politie (CRI). De meldingen bij de CRI zijn na zeven jaar op de vingers van een hand te tellen.

Ontdekken controlerende accountants zulke praktijken eigenlijk wel? In de fraude bij de bouw van de Schipholtunnel kennelijk niet. Afgelopen weken troffen drie betrokken bouwfirma's schikkingen met justitie à 1 miljoen gulden. Justitie was niet getipt door accountants, maar door een ex-werknemer. Fraude kan desastreus zijn: deze week kreeg LCI (automatisering) uitstel van betaling. Financiers waren na een grote fraude kopschuw geworden.

Pal na de bouwfraude-bombarie en de Schipholtunnel-schikkingen kwam het kabinet met voorstellen om de onpartijdigheid en betrouwbaarheid van accountants steviger te verankeren. Aandeelhouders, werknemers, banken, leveranciers, allen vertrouwen erop dat de cijfers die een accountant van zijn goedkeurende verklaring voorziet ook kloppen. Nu meer bedrijven door de verslechterde economie in problemen komen, is dit vertrouwen cruciaal.

In het voorstel van het kabinet worden de belangenorganisaties van de accountants ontheven van het toezicht op de onafhankelijkheid van hun leden. Dat is een logisch gevolg van de veranderde maatschappelijke opvattingen. Ook in andere sectoren waarin het vertrouwen van het publiek cruciaal is, zoals de financiële wereld, heerst geen soevereiniteit in eigen kring meer, maar onafhankelijk toezicht.