De zelfgenoegzame partij van Zalm

Minister Zalm kan zich op de borst kloppen en geniet daar van. Door de VVD heilig verklaard, ontbreekt hem alleen nog de nederigheid van de echte heilige: hij houdt niet meer rekening met nodige correcties op zijn eigen beleid. Met volle steun van premier Kok heeft Zalm de Nederlandse overheid een stuk goedkoper weten te krijgen dan het Europese gemiddelde. Ook voor volgend jaar ziet onze boekhouding gemeten aan het overschot op de begroting er twintig miljard gulden beter uit dan in de buurlanden. Misschien wordt Zalm straks wel premier, want alle grote politieke partijen hebben verkiezingsprogramma's geschreven die zijn financiële lijn doortrekken. De verkiezing is inhoudelijk al door deze sterke minister gewonnen, een half jaar voordat u en ik naar de stembus gaan.

De leider van een van de regeringspartijen stuurde een vriendelijke brief naar aanleiding van mijn eerdere column over de minuscule marges in het financiële beleid, maar ook de bedragen die hij noemt gaan niet verder dan 0,2 procent van onze economie. Tenzij de Nederlanders besluiten om Marijnissen of Fortuyn aan de macht te helpen, kunnen we nu al voorspellen dat de wachtlijsten in de zorg erger worden, en dat er niet genoeg leraren wiskunde, natuurkunde, scheikunde en economie zijn voor onze kinderen. Met niet meer dan één of twee miljard extra voor onderwijs en zorg komt er tot 2006 geen ruimte voor wegwerken van de wachtlijsten (lees het CPB-memorandum over de verkiezingsprogramma's), en blijven de Nederlandse scholen vijf tot zes miljard gulden per jaar goedkoper dan gemiddeld in noordwest-Europa.

In De Telegraaf schrijft prof. Smalhout in zijn column dat de overheid zo verschrikkelijk tekortschiet met veiligheid, gezondheidszorg en onderwijs. Volgens hem moet Fortuyn misschien wel redding brengen. Tegelijkertijd blijft de PvdA doodsbang dat diezelfde Telegraaf op de voorpagina met het verwijt komt dat Melkert een tweede Den Uyl is met een gat in de hand en een zwak voor potverteren. En dus kruipt de PvdA onder de jas van Zalm. CDA-leider Balkenende wil eigenlijk de staatsschuld nóg sneller aflossen dan Zalm, en bovendien werden ideeën over extra uitgaven van het CDA in 1998 heel denigrerend behandeld door het Centraal Planbureau. Dus staat ook het CDA onder druk om mee te doen met de `consensusdictatuur' in Den Haag.

Behalve Zalm heeft de VVD nog een tweede heilige: Thorbecke. Die lijkt nu het excuus te verschaffen om het volk nog vier jaar langer te laten wachten op de democratie van de gekozen burgemeester. De Grondwet is van Thorbecke en Thorbecke is van de VVD: ergo, geen gekozen burgemeester. In NRC Handelsblad (7 november j.l.) gaf Bram Peper al aan dat het nu echt tijd wordt voor de gekozen burgemeester. Hij redeneert als socioloog vanuit de bestuurlijke logica: een gekozen burgemeester kan beter omgaan met de meer professionele wethouders die volgend jaar van buiten de gemeenteraad kunnen komen. Ikzelf kom deze week terug uit New York en voeg daaraan toe dat het bestrijden van de criminaliteit ook een stuk beter zal gaan wanneer wij onze burgemeesters zelf mogen kiezen. Op 10 november kopte de New York Times met `Early Bloomberg Test: Who Will Lead Police?'. In de campagne had kandidaat Bloomberg al in detail uitgelegd dat hij door wil gaan met het beleid waarbij de districtschef per wijk verantwoordelijk is voor de veiligheid. Dat was de grote innovatie onder Burgemeester Giuliani: elke twee weken moet iedere districtschef aan de korpsleiding in een grote vergadering uitleg geven bij de meest actuele cijfers over de criminaliteit in zijn wijk. Voor het eerst was zo in New York de bedrijfskundige logica doorgedrongen bij de politie: de prestaties worden gemeten, er is voldoende slagkracht op lokaal niveau en alle politiemensen worden gehouden aan hun verantwoordelijkheden. Het aantal moorden daalde in zes jaar met 65 procent.

Vorig jaar wist korpschef Wiarda van Haaglanden nog te vertellen dat het oppervlakkige onzin was om ervaringen uit New York aan te bevelen in Nederland. Wij deden het hier voortreffelijk en hoefden niets te leren. Intussen is uit onderzoek gebleken dat negentig procent van de Amerikanen dankbaar is over de politie en maar 52 procent van de Nederlanders. De Nederlandse agenten scoren ,,ruim onder het gemiddelde''. Ik ben benieuwd welke verklaring Wiarda daarvoor heeft.

Als wij ooit van de erfgenamen van Thorbecke toestemming krijgen om ook zelf onze burgemeester te kiezen, dan gaan de campagnes natuurlijk over twee onderwerpen: veiligheid en het aanzien van de stad. Dan kan het niet meer bestaan dat de burgemeester van Rotterdam niets heeft te vertellen over het aantal agenten in zijn stad, omdat het ministerie dat voor hem beslist. Dan wordt Opstelten natuurlijk herkozen op een program dat desnoods hogere belastingen aankondigt om de criminaliteit met méér en beter werkende dienders te bestrijden. En als Amsterdam zelf een burgemeester mag kiezen, komt er direct een eind aan de traditie dat de binnenstad in de zomer door het zand van de opgebroken straten alleen nog te paard bereikbaar is. Een ambtelijk aangestelde burgemeester is kennelijk niet machtig genoeg om Gemeentewerken enig bedrijfskundig benul bij te brengen; een gekozen burgemeester zal wel moeten.

Bij het politiebeleid ,,viert vrijblijvendheid hoogtij'', aldus plv. korpschef Van Riessen van Amsterdam. Ik zag in New York vorige week opnieuw hoe schoon en veilig metro en stations kunnen zijn wanneer de politie duidelijk wordt aangestuurd. De zelfgenoegzame VVD die nog eens vier jaar de gekozen burgemeester blokkeert draagt daarmee schuld wanneer in 2006 nog steeds de Amsterdamse metro en stations zo veel smeriger en gevaarlijker zijn dan in het tien keer grotere New York.