De barrières zijn bijna geslecht

In tegenstelling tot de mannen kunnen de Nederlandse voetbalvrouwen zich nog wel kwalificeren voor het WK. De zwangere ex-aanvoerder Sarina Wiegman sloot onlangs haar carrière af in de wetenschap dat het vrouwenvoetbal volwassen is geworden. ,,Voetbal is niet langer een jongenssport.''

Duizenden toeschouwers bezoeken vanavond het voetbalstadion van Enschede, maar ze komen niet om de mannen van FC Twente in actie te zien. Dit keer trekt het Nederlandse vrouwenelftal bijna een vol huis tegen Europees kampioen Duitsland, want het `andere' Oranje kan zich nog wel plaatsen voor het WK van 2003. Vanaf de tribunes zal de voormalige aanvoerder Sarina Wiegman constateren dat vrouwenvoetbal eindelijk een volwassen sport is geworden. In april werd de inmiddels zes maanden zwangere Wiegman door Louis van Gaal onderscheiden, omdat ze honderd interlands voor de nationale vrouwenploeg had gespeeld. Zo'n gedreven speelster had de bondscoach van de mannen graag in zijn selectie gehad.

Een ,,type Danny Blind'' noemde Van Gaal de 32-jarige gymlerares, die haar internationale carrière onlangs afsloot als `inschuivende' verdediger. Maar Wiegman heeft zich nimmer met mannelijke voetballers willen vergelijken. ,,Het zou zielig zijn als de vrouwen nu profijt willen trekken van de malaise in het mannenvoetbal'', zegt Wiegman. ,,Ik moet eerlijk toegeven dat ik in slaap ben gevallen bij de beelden van de wedstrijd tussen Denemarken en Nederland. Maar waarom zouden wij ons afzetten tegen de mannen? Zo moeten de Nederlandse voetbalsters zich niet profileren. Mannen en vrouwen in de voetbalsport blijven twee onvergelijkbare grootheden. Bovendien moeten de vrouwen zich eerst maar eens zien te plaatsen voor een eindronde.''

Het elftal van coach Frans de Kat begon de kwalificatie voor het WK in China met een 0-0 gelijkspel tegen Engeland in een poule, waartoe ook Duitsland en Portugal behoren. Alleen de groepswinnaar is zeker van deelname aan het WK. De nummers twee en drie worden verwezen naar de play-offs. ,,Duitsland is in onze poule de grote favoriet'', zegt Wiegman. ,,De Duitse vrouwen krijgen goed betaald en ze trainen bij hun clubs veel meer dan wij in Nederland. Zolang het financieel onhaalbaar is om Nederlandse vrouwen als fullprofs te laten voetballen, blijven we structureel achter op de toplanden.''

In de Verenigde Staten voetballen acht miljoen vrouwen en meisjes, in Nederland zijn 67.000 speelsters aangesloten bij de KNVB. Wiegman beleefde tien jaar geleden een succesvol avontuur in het voetbalteam van de universiteit van North Carolina. Twee jaar geleden keerde ze met Oranje terug naar het land, waar voetballende vrouwen voor vol worden aangezien. ,,Het heeft te maken met de geschiedenis van voetbal in Amerika'', legt Wiegman uit. ,,Bij de mannen heeft voetbal altijd in de schaduw gestaan van populaire sporten als basketbal, honkbal en American football. Voetbal werd in de Verenigde Staten vooral als een vrouwensport gezien. Vanuit dat historisch perspectief was het niet verwonderlijk dat twee jaar geleden maar liefst 80.000 Amerikanen kwamen kijken bij de finale van het WK voetbal voor vrouwen. In de Verenigde Staten geniet je aanzien als voetballende vrouw.''

Wiegman ondervond het aan den lijve. ,,Tien jaar geleden was de Amerikaanse Mia Hamm al een groot talent, toen we samen in het universiteitsteam van North Carolina speelden. Voor het WK in Amerika was Hamm tot een superster uitgegroeid. Je hoefde de televisie maar aan te zetten of je zag Hamm in een reclamespot. Met het Nederlandse team brachten we een bezoek aan Niketown. Daar hingen drie levensgrote posters van Tiger Woods, Michael Jordan én Mia Hamm. De Amerikanen plaatsen een voetballende vrouw dus op gelijke hoogte met de megasterren in het golf en het basketbal. Hamm is dan ook allang miljonair. Ik moest dus even slikken, toen ik na een jaartje Amerika weer naar Nederland terugkeerde. Amerika is het paradijs voor vrouwenvoetbal. Maar ik had al een vriend in Nederland en ik wilde hier ook een opleiding volgen.''

Maar ze heeft de ambiance in Amerika rondom het vrouwenvoetbal gemist. ,,Daar kregen ook de speelsters van het Nederlandse team een staande ovatie, toen ze een restaurant binnenkwamen'', zegt Wiegman. ,,De waardering was enorm. Maar dat gevoel kreeg ik al in 1988, toen ik met de Nederlandse ploeg aan het toen nog officieuze WK in China deelnam. Dat toernooi was perfect georganiseerd. We speelden in uitverkochte stadions voor meer dan 20.000 toeschouwers. Ik kon na die ervaringen in het buitenland moeilijk accepteren dat vrouwenvoetbal in Nederland een veel geringere status bezit. In Amerika is dit seizoen al een profcompetitie voor vrouwen van start gegaan, dat zie ik in Nederland niet gebeuren.''

Nederland beschikt immers niet over idolen als Hamm of de Braziliaanse Sissy. Talentvolle meisjes moeten zich dus nog steeds spiegelen aan mannelijke voorbeelden, zoals Wiegman vroeger. ,,Het klinkt een tikkeltje gênant. Bij mijn zus en ik hingen in de slaapkamer voornamelijk posters van knappe voetballers'', zegt ze, giechelend. ,,Ik vond Wim Kieft een mooie jongen. Maar als voetballer heb ik geen mannelijk idool gehad. De KNVB probeert nu juist de naamsbekendheid van de vrouwen in het Nederlands elftal te vergroten.'' Waar blijven de vrouwelijke versies van Kluivert en Van Nistelrooy? ,,Die komen er heus wel, maar dit jonge Nederlandse team heeft tijd nodig'', zegt Wiegman, alsof ze zelf nog mee doet.

De Australische voetbalvrouwen hanteerden in de aanloop naar de Spelen van Sydney een uitdagender aanpak om hun sport in de schijnwerpers te plaatsen. De Matildas poseerden naakt op een kalender, die prompt een kassucces werd in Australië. Dat voorbeeld zal geen navolging krijgen in Nederland. ,,De selectie van het Nederlands elftal reageerde heel verdeeld op die kalender'', vertelt Wiegman. ,,Een ruime meerderheid vond dat we alleen met prestaties onze sport kunnen promoten. De Australische meiden hebben de aandacht in eerste instantie op hun lichamen gevestigd. Zo willen de Nederlandse voetbalsters zich niet presenteren. Laten wij eerst het WK maar eens halen. Dan komt de publiciteit vanzelf wel.''

De kleine middenvelder van landskampioen Ter Leede hoeft in elk geval niet langer op de barricaden te staan om te strijden voor gelijke rechten in het voetbal. ,,We tellen volledig mee bij de KNVB en ook NOC*NSF behandelt ons als volwaardige topsporters.'' Daarnaast introduceerde de Europese voetbalbond dit seizoen een Champions League voor vrouwenteams. De Nederlandse vertegenwoordiger Ter Leede werd in de voorronde uitgeschakeld. Maar de groei van vrouwenvoetbal is onmiskenbaar. Op meisjes heeft voetbal al meer aantrekkingskracht dan hockey. ,,Maar de meiden zitten verborgen tussen de één miljoen leden van de KNVB, omdat het vrouwenvoetbal nu eenmaal in de cultuur van het mannenvoetbal is gestopt'', zegt Wiegman.

Overal in Nederland ontdekken jongens dat meisjes kunnen voetballen. ,,Voetbal is niet langer een jongenssport'', constateert Wiegman. ,,Ik merk het ook op school. De leerlingen vinden het stoer dat hun gymlerares voetbalt. Hoewel de ontwikkelingen in het vrouwenvoetbal mij niet snel genoeg kunnen gaan, heeft deze sport een ander gezicht gekregen sinds ik begon.''

Maar als pionier van het vrouwenvoetbal heeft Wiegman ook andere tijden gekend. ,,Dan kreeg ik opmerkingen te verduren als: `zonde van het gras als vrouwen daarop voetballen'. Die mensen wisten niet dat ik zes keer per week trainde en mijn sport op hoog niveau beoefende. We hebben diverse barrières moeten overwinnen. De wedstrijden in de hoofdklasse bij de vrouwen begonnen vroeger zondagochtend om tien uur, zodat ze bij niemand opvielen. Die achterstand loop je niet zomaar in, ook Nederland is in diverse opzichten een conservatief land. Maar na een jarenlange strijd voor de acceptatie van vrouwenvoetbal hebben we een volwaardige positie veroverd. Anders was ik ook al veel eerder gestopt.''

De meeste vooroordelen zijn uit de weg geruimd, al zorgde een vrouwelijke assistent-scheidsrechter in de eerste divisie van het betaalde voetbal vorige week voor grote opwinding. Oud-speler Dick Schneider, directeur van Go Ahead Eagles, verkondigde zelfs dat een vrouw niet op het voetbalveld thuishoort. ,,Schneider ziet een vrouw in de voetbalsport kennelijk als een bedreiging'', meent Wiegman. ,,Ik vind het triest dat deze man blijkbaar niet kijkt naar de kwaliteit van vrouwen. Maar hij zal er toch aan moeten wennen dat ook vrouwen verstand kunnen hebben van voetbal.

,,Toch zou ik niet graag in de schoenen willen staan van die assistent-scheidsrechter. Als je hoort wat een mannelijke grensrechter naar zijn hoofd krijgt geslingerd vanuit het publiek, moet je er niet aan denken als vrouw langs de lijn te lopen. Bovendien moet een vrouw zich in die mannenwereld dubbel bewijzen. Pas als je twee keer zo goed bent als een man met een vlag in zijn hand word je geaccepteerd. Het publiek bij het vrouwenvoetbal gedraagt zich gelukkig beschaafder dan in het betaalde voetbal bij de mannen. Maar bij ons komen dan ook veel vrouwen kijken.''

Zelf had Wiegman niet het idee dat ze een mannenbolwerk diende te veroveren, want van kinds af aan voetbalde ze met de jongens. ,,Ik ging altijd met mijn broer voetballen. In het begin keken de jongens daar vreemd van op. Maar toen ze ontdekten dat ik net zo goed was als zij werd ik onmiddellijk geaccepteerd. Ik mocht als enige meisje mee doen. Ik had ook geen andere keuze, want in mijn leeftijdscategorie bestond nog geen meisjesvoetbal. Ik voetbalde bij een club uit de Haagse Molenwijk illegaal in een jongenselftal, dat was reglementair verboden. Ik speelde ook met de jongens in het schoolvoetbalteam, de docenten vonden het geweldig.'' En met een verlegen glimlach: ,,In die tijd zag niet iedereen dat ik een meisje was. Als de tegenstanders het toch op mij hadden gemunt, kwamen de jongens voor me op.''

Maar als puber kon ze haar vrouwelijkheid niet langer verbergen. De ouders van Wiegman besloten hun dochter voortaan tegen haar eigen sekse te laten voetballen. ,,De tegenstanders begonnen moeilijk te doen, omdat ze het niet gewend waren tegen een meisje te voetballen. Als vervolgens ook de ouders het raar gaan vinden, kom je als kind voor een dilemma te staan. Aanvankelijk zag ik het probleem niet. Ik heb me nooit een meisje tussen de jongens gevoeld, ik was vooral voetballer. Maar in mijn puberteit moest ik plotseling rare vragen beantwoorden. Dat vond ik niet prettig. Toen heb ik bewust een paardenstaart laten groeien om er zoveel mogelijk als een meisje uit te zien. Die heb ik pas weer afgeknipt, toen het me als volwassen vrouw niet langer interesseerde wat de buitenwacht van mij vond.''

    • Robèrt Misset