Altijd iets bijzonders

Tony Miles, die afgelopen maandag overleed, schreef in een van zijn columns op de website chesscafe.com over een partij die hij in het toernooi van Peking 1996 tegen Eduard Gufeld speelde. Miles had zwart en begon zo: 1. e4 c6 2. d4 Pa6. Hij kreeg een heel behoorlijke stelling, maar verloor.

De volgende dag zag hij Gufeld aan het ontbijt. Gufeld zei: ,,Ik haat je, vriend. Je vernietigt het schaakspel met je stomme ideeën.'' Volgens Miles bleef Gufeld twee uur tieren, ook later sprak hij nooit meer een beleefd woord tegen Miles en toen ze nog eens tegen elkaar speelden werden er geen handen geschud.

Iets dergelijks was Miles al eens eerder overkomen, in 1980 in de Zweedse plaats Skara bij het Europees kampioenschap voor landenteams. In de wedstrijd Sovjet Unie-Engeland speelde Miles met zwart tegen Karpov, die toen wereldkampioen was. De openingszetten waren 1. e4 a6 2. d4 b5, en Miles won die partij. Zijn bizarre opening was een belediging geweest, zei Karpov boos na afloop.

Hoewel het recht van een schaker om zijn eigen smaak te volgen niet betwist kan worden, hadden Karpov en Gufeld wel een beetje gelijk. Originaliteit is mooi, maar als een schaker bewust voor het bizarre kiest, onttrekt hij zich in zekere zin aan de eerlijke competitie. ,,Kijk, zonder handen!'', roept hij. ,,Ik tart je door een opening te spelen die niet goed kan zijn. Eigenlijk speel ik met voorgift tegen je, dus als ik verlies zegt het niets.'' Dat kan ergernis opwekken en verder is het natuurlijk ook zo dat het bizarre op het hoogste niveau geen duurzame successen kan opleveren.

De originele schaker Tony Miles balanceerde vaak op het randje van het bizarre en soms ging hij er overheen. Hij kon het zich permitteren doordat hij ook over de gezonde traditionele deugden beschikte. Hij had een goed positiegevoel en een uitstekende eindspeltechniek, hij rekende scherp in tactische complicaties en hij speelde met volledige inzet en concentratie. Hij hield van schaken en vooral van winnen.

Toch duidde zijn hang naar het ongewone op een zwakke plek in zijn wapenrusting en dat werd hem ingepeperd in 1986, toen hij tegen Kasparov een trainingsmatch met 5,5-0,5 verloor. Daarna heeft hij niet meer zijn oude niveau hervonden.

Als Miles in een toernooi meespeelde was er altijd iets bijzonders te beleven. Ik speelde graag tegen hem en hoewel hij een veel sterkere schaker was dan ik, had ik een mooie score. Tussen 1981 en 1987 maakte ik 5-0 tegen hem.

Na die laatste nederlaag hoorde ik iemand aan hem vragen: ,,Hoe kan je nou steeds van die Ree verliezen, die de openingen niet eens meer kent?'' ,,Misschien heeft hij een groot natuurlijk talent'', zei Miles royaal. Dat was een van de mooiste complimenten die ik ooit had ontvangen en ik haastte me uit de buurt om hem niet te laten merken dat ik het gehoord had.

Miles werd maandag dood in zijn huis gevonden door een oude schoolvriend die hem af kwam halen om wat te bridgen. Als doodsoorzaak werd hartstilstand als gevolg van diabetes vastgesteld. In Leon in Spanje werd de volgende dag een minuut stilte in acht genomen bij het Europees landenkampioenschap. ,,Zelfs zijn vijanden zullen hem missen'', schreef iemand.

Over zijn vrouwen, zijn excentriciteiten en zijn conflicten zullen nog veel anekdotes opgehaald worden, maar hier wilde ik het over zijn schaken hebben.

De volgende partij is zeker niet de mooiste die Miles ooit gespeeld heeft, maar wel zijn bekendste en bovendien heel karakteristiek voor hem.

Wit Karpov-zwart Miles, Skara 1980

1. e2-e4 a7-a6 2. d2-d4 b7-b5 De wereldkampioen wordt geprovoceerd met een bizarre opening die later door de Engelsen de Sint-Jorisverdediging werd genoemd, omdat Miles jarig is op de naamdag van deze patroonheilige van Engeland. 3. Pg1-f3 Lc8-b7 4. Lf1-d3 Pg8-f6 5. Dd1-e2 e7-e6 6. a2-a4 c7-c5 Nog een provocatie. Zwart brengt een half correct pionoffer, maar Karpov gaat er niet op in. 7. d4xc5 Lf8xc5 8. Pb1-d2 b5-b4 9. e4-e5 Pf6-d5 10. Pd2-e4 Lc5-e7 11. 0-0 Pb8-c6 12. Lc1-d2 Dd8-c7 13. c2-c4 b4xc3 14. Pe4xc3 Pd5xc3 15. Ld2xc3 Pc6-b4 16. Lc3xb4 Le7xb4 17. Ta1-c1 Dc7-b6 18. Ld3-e4 0-0

jmMmMdlm

mimgmgag

geMmgmMm

mMmMAMmM

GcMmImMm

mMmMmHmM

MAMmKAGA

mMDMmJFM

Een nieuwe provocatie. Zwart stelt zich vrijwillig en onnodig bloot aan de klassieke overval 19. Lxh7+ Kxh7 20. Pg5+ Kg6 21. Dg4 met geweldige complicaties. 19. Pf3-g5 Maar Karpov gaat er weer niet op in. 19...h7-h6 20. Le4-h7+ Kg8-h8 21. Lh7-b1 Lb4-e7 22. Pg5-e4 Ta8-c8 Zwart staat al iets beter. 23. De2-d3 Na zich steeds terughoudend te hebben gedragen offert Karpov nu ten onrechte een pion. 23...Tc8xc1 24. Tf1xc1 Db6xb2 25. Tc1-e1 Db2xe5 26. Dd3xd7 Le7-b4 27. Te1-e3 De5-d5 28. Dd7xd5 Lb7xd5 De pluspion is in veilige haven. Met het technische deel had Miles geen moeite 29. Pe4-c3 Tf8-c8 30. Pc3-e2 g7-g5 31. h2-h4 Kh8-g7 32. h4xg5 h6xg5 33. Lb1-d3 a6-a5 34. Te3-g3 Kg7-f6 35. Tg3-g4 Lb4-d6 36. Kg1-f1 Ld6-e5 37. Kf1-e1 Tc8-h8 38. f2-f4 g5xf4 39. Pe2xf4 Ld5-c6 40. Pf4-e2 Th8-h1+ 41. Ke1-d2 Th1-h2 42. g2-g3 Lc6-f3 43. Tg4-g8 Th2-g2 44. Kd2-e1 Lf3xe2 45. Ld3xe2 Tg2xg3 46. Tg8-a8 Le5-c7 Wit gaf op.

Wit Miles-zwart Spassky, Montilla Moriles 1978

1. d2-d4 Pg8-f6 2. Pg1-f3 b7-b6 3. c2-c4 e7-e6 4. Lc1-f4 In die tijd het huismerk van Miles tegen het dame-indisch. 4...Lc8-b7 5. e2-e3 Lf8-e7 6. h2-h3 0-0 7. Pb1-c3 d7-d5 8. c4xd5 e6xd5 9. Lf1-d3 c7-c5 10. 0-0 Pb8-c6 11. Pf3-e5 c5-c4 12. Ld3-c2 a7-a6 13. g2-g4 b6-b5 14. g4-g5 Pf6-e8 15. Dd1-g4 g7-g6 16. Ta1-d1 Pe8-g7 17. h3-h4 Le7-b4 Wit had al sterke aanval, die na deze fout beslissende kracht krijgt. 18. Pe5-d7 Lb7-c8 Daar had zwart op vertrouwd. Hij gaat een stuk winnen. 19. Pc3xd5 Kg8-h8 20. Pd5-f6 Ta8-a7 21. d4-d5 Pc6-e7 22. Lf4-e5 Ta7xd7 Na 22...Lxd7 komt 23. Dd4 met de dreigingen Dxa7 en Pxd7.

MmieMdMf

mMmjbgbg

gmMmMBgm

mgmGCMAM

McgmMmKA

mMmMAMmM

GAImMAMm

mMmJmJFM

Zwart heeft zijn stuk binnen, maar zijn stelling is vreselijk. 23. h4-h5 Td7xd5 24. Dg4-f4 Td5xd1 25. Tf1xd1 Dd8-a5 26. Pf6-e8 Weer een aardige zet. Na 26...Txe8 wint wit met 27. Df6 Tg8 28. h6 26...f7-f6 27. g5xf6 Kh8-g8 28. Pe8xg7 Zwart gaf op.

    • Hans Ree