Wraak op de decadente indringers

Bij de publicatie van zijn misdaadroman De Cu Chi case riep de gerenommeerde Vlaamse schrijver Jef Geeraerts (1930) dit boek uit tot zijn laatste thriller. Hij had er daar inmiddels al vijftien van op zijn naam staan. In 1986 won hij de eerste Gouden Strop met De zaak Alzheimer en zeven jaar later werd hij voor de prijs genomineerd met Het Rashomon complex over de bende van Nijvel.

Gek genoeg is de schrijver die geen thrillers meer schrijft, nu opnieuw genomineerd voor de Gouden Strop en wel met De ambassadeur, waarvan de titel doet denken aan die van zijn succesvolle voorlaatste roman, De PG (1998). Daarin lanceerde Geeraerts als vanouds een genadeloze aanval op de corrupte Belgische upper class: het hof, de adel, de diplomatie, de magistratuur en de Franstalige salonpolitici. De PG, over een foute Antwerpse procureur-generaal, is een meesterlijke zedenschets maar, ondanks de voortdurend aanwezige spanning, geen misdaadroman.

Ook De ambassadeur kan niet tot dit genre worden gerekend. Het is een psychologische roman over de laatste veertien dagen van een Belgische oud-diplomaat die zich heeft teruggetrokken in Laos. Louis de Kesel heet de extreem-rechtse ambassadeur in ruste, maar omdat hij zijn eenvoudige afkomst wil verbergen noemt hij zich Loïs Kessler.

In zijn eerste leugen is hij niet gestikt: tegenover zijn enige vriend, een Vietnamese antiekhandelaar annex kruidenmenger, hangt hij het ene na het andere verzonnen verhaal op over zijn heldhaftige diplomatieke loopbaan en zijn aristocratische wortels. Wat Kessler niet weet is dat zijn vriend werkt voor de Vietnamese geheime dienst en in staat is al zijn gangen na te gaan.

De ambassadeur blijkt niet alleen een fantast, hij smokkelt ook vervalste Laotiaanse kunstvoorwerpen en amfetamine naar Bangkok en vergaapt zich al dan niet in gezelschap van zeer jonge, doodsbange prostituees aan zogenaamde snuff movies, waarin meisjes voor de camera worden vermoord. Een andere onhebbelijkheid van deze door en door slechte man is dat hij zijn Birmese huispersoneel, een man en een vrouw die aan zwarte magie doen, als beesten behandelt.

Met zijn racisme, zijn minachting voor de plaatselijke bevolking en zijn onverholen bewondering voor de vernietigingen die de Amerikanen in Indo-China hebben aangericht, haalt hij zich de gloeiende haat op de hals van zijn directe omgeving. Een haat die hem uiteindelijk fataal zal worden.

Als De ambassadeur een thriller is, dan is De stille kracht van Louis Couperus het ook. De overeenkomst is dat het in beide boeken draait om de wraak van de inlandse bevolking op decadente blanke indringers. Ook al zit er een element van suspense in, het zou nogal gekunsteld zijn om De stille kracht een misdaadroman te willen noemen.

Suspense is trouwens in De ambassadeur weinig te vinden, alleen daarom al is het geen thriller. Helaas schiet het boek ook als psychologische roman tekort, omdat het karakter van de hoofdpersoon in de vorm van een gortdroge psychiatrische rapportage is gegegoten. Geeraerts laat een adellijke Belgische hoge ambtenaar op illegale wijze in het bezit komen van een dossier over de ambassadeur, die in het verleden opgenomen is geweest in een psychiatrische kliniek. In het dossier wordt expliciet zijn `hysteroïde en dwangmatige' karakterstructuur geschetst en elke handeling die hij vervolgens verricht valt op deze eigenschappen terug te voeren.

Ook de bijfiguren in De ambassadeur komen niet goed uit de verf. Als tegenpool van de de hoofdpersoon zet Geeraerts een in-goede Belg neer: leider van een mijnopruimingsmissie, anti-Amerikaans, innig verbonden met een beeldschone, geëmancipeerde half-Chinese Laotiaanse en alom geliefd wegens zijn respect voor de inlandse bevolking. Wat behalve de kennelijk beoogde contrastwerking de functie is van deze superbelg blijft onduidelijk, maar gezien de biografie van Geeraerts (met vele tropenjaren in Belgisch Kongo en Indo-China) valt te vrezen dat het hier een nogal ijdele zelfprojectie betreft.

Jef Geeraerts: De ambassadeur. Prometheus, 264 blz. ƒ36,50

    • Elsbeth Etty