Uitzonderlijk hoog niveau in balletten van Dans Theater

Tot en met 1 december is Den Haag een ware dansstad, want naast de 25 dansvoorstellingen die in het gisteravond begonnen Holland Dance Festival in diverse theaters te zien zijn, zijn er ook evenementen voor amateurdansers te aanschouwen en kunnen er workshops en gesprekken rondom de vele facetten van de dans worden bijgewoond. De openingsavond in het Lucent Danstheater werd met het optreden van het voltallige Nederlands Dans Theater-bedrijf, dat wil zeggen NDT 1, 2 en 3, al meteen een manifestatie van uitzonderlijk hoog niveau.

Wat een fantastisch gezelschap is het NDT toch en wat een ongekende weelde is het om binnen de drieëenheid van dat gezelschap drie huischoreografen te hebben die in staat blijken telkens weer balletten te kunnen maken die intrigeren, prikkelen, de aandacht vasthouden, tot nadenken stemmen en je weer eens doen beseffen wat een wonderschone kunst de danskunst is. Niet alleen die drie choreografen: Paul Lightfoot, Hans van Manen en Jirí Kylián doen dat maar ook de NDT-dansers die hun werk uitvoeren. Het zijn sterke, technisch uiterst bekwame dansers, maar er is meer. Wat ze uitstralen is een gemeenschappelijke bevlogenheid, een niet uit zijn op het individualistische schitteren, maar een gerichtheid op de totaliteit van een choreografie. Een dienstbaarheid die niet als zwakte of onvermogen tot creativiteit beschouwd wordt, maar juist als setting waarin ieders eigenheid tot z'n recht kan komen. Het is een genot dansers zo aan het werk te zien.

Het nieuwe werk Safe as houses van Paul Lightfoot is gemaakt voor NDT 1 en biedt de rijkdom aan bizarre bewegingen die we van Lightfoot gewend zijn. Het heeft daarnaast een nieuw gevonden lyriek en gelaagdheid. Een om zijn zij-as cirkelende witte muur die het halve toneel beslaat, dwingt de dansers onontkoombaar door de ruimte en laat ze uit en in het niets verschijnen en verdwijnen. De muur, omgeven door witte doeken waaruit aan de bovenrand zwarte vegetatie zich omhoog wringt, lijkt soms steun en bescherming te geven, of op een ander moment juist onrust en het splijten van werelden en mensen te veroorzaken. De titel Safe as houses is suggestief, want het begrip `zo vast als een huis' heeft zeker na 11 september zijn waarde en zekerheid verloren. De nervositeit die dat verlies veroorzaakt is prachtig en met een razend knap gebruik van timing in het ballet vorm gegeven.

Hans van Manen maakte voor vier dansers van de nieuwe lichting van het NDT 2 Simple Things. Het duet voor de twee mannen waarmee het werk opent en sluit is een juweeltje. Het swingt, daagt uit, heeft een enorme vaart en gebruikt vertrouwde Van Manen-bewegingen en -houdingen op net weer even een andere manier. De blauw oplichtende vloer en de zwarte strakke pakken met korte, los verspreide witte streepjes (van Keso Dekker) weerspiegelen perfect de ongedwongen speelsheid en de strakke helderheid van de choreografie. De sfeer verandert als de twee vrouwen in hun zwarte zwierende jurkjes hun entree maken. Ze dansen een voor een dan met de ene en dan met de andere man. In hun zelfbewuste houding blijft de blik vrijwel constant naar beneden gericht, van een wezenlijk zoeken naar verbondenheid is dan ook geen sprake. De kortstondige relaties zijn wel doorleefd maar hebben geen consequenties en worden moeiteloos afgebroken. Van Manen toont zich ook letterlijk in Simple Things een meester.

NDT 3 sloot het programma af met een voor Nederland nieuw werk van Jirí Kylián: Birth-day. De drie mannen en twee vrouwen zijn getooid in kostuums en bepoederde pruiken uit vervlogen tijden en onderhouden zich aan tafel met elkaar met gestileerde uitvergrote elegante gebaren en veel gewapper van in- en uitklappende waaiers. Op de achtergrond zien we videobeelden van wat er in hun verleden gebeurd is en wat hun dromen waren. Die beelden zijn heel uiteenlopend van poëtisch tot hilarisch, waardoor de dubbele bodem van hun levens even zichtbaar worden. Prachtig in timing, messcherp in karakterisering, zowel choreografisch als in uitvoering.

Gezelschap: Nederlands Dans Theater 1, 2 en 3. Gezien: 14/11 Lucent Danstheater, Den Haag. Aldaar 16 en 17/11.