Staatsbedrijven blok aan been

De Tsjechische Republiek is één van de koplopers onder de kandidaat-lidstaten. Al in 1997 kreeg het land het eerste waarmerk van de Europese Commissie: het land voldoet aan de politieke criteria van de EU. Dit jaar geeft de Commissie ook een voorwaardelijke voldoende voor de markteconomie. ,,Het land heeft een functionerende markt economie. Op voorwaarde dat er verdere vooruitgang wordt geboekt op het gebied van fiscale consolidatie en implementatie van structurele hervormingen.' Ambtenarentaal voor het feit dat Tsjechië nog altijd niet klaar is met de sanering van de grote staatsbedrijven. Een deel van deze concerns is de afgelopen jaren kunstmatig op de been gehouden door leningen van niet-geprivatiseerde banken. De `rotte leningen' waar deze banken mee zijn opgescheept kosten de overheid veel geld.

Deze situatie is ontstaan doordat de Tsjechische regering sinds het begin van de jaren negentig vrij gemakkelijk gebruik kon maken van het ambtenarenapparaat om zonder controle van het parlement haar beleid uit te voeren. De Wet op de overheidsdiensten, waar de Europese Commissie al jaren en ook dit jaar weer met klem om vraagt, zou daar een einde aan moeten maken.

Tsjechië wordt bestuurd door een sociaal-democratische minderheidsregering onder leiding van premier Miloš Zeman. De sociaal-democraten worden in het zadel gehouden door de grootste oppositiepartij, de Democratische Burgerpartij van Václav Klaus, onder de voorwaarde van het beruchte `oppositieverdrag', waarbij Klaus een flinke vinger in de pap kreeg. Hij is onder meer voorzitter van het parlement.

De inrichting van de Tsjechische Republiek – sinds de scheiding met Slowakije in 1993 – is voor een belangrijk deel het werk van Klaus, die tot 1998 onafgebroken regeerde. Hij geldt ook als de architect van de Tsjechische markteconomie. In 1998 moest hij echter aftreden omdat de Tsjechische munt (kroon) door een groeiend tekort op de betalingsbalans plotseling inzakte en de economie in recessie raakte.

Inmiddels maakt Klaus zich op voor een nieuwe ambtstermijn. De Tsjechen gaan medio volgend jaar naar de stembus en de ODS van Klaus is verreweg de grootste partij in de peilingen. Klaus roert graag anti-Europese gevoelens aan. Deze week veegde hij het jaarrapport van de Europese Commissie van tafel met de opmerkingen dat ,,ze kennelijk niets van ons begrijpen als ze telkens maar blijven zeuren over die Wet op de overheidsdiensten'. De steun voor toetreding tot de EU schommelt in Tsjechië rond de vijftig procent. Het afgelopen jaar zakte de steun met zeven procent. Ook de Tsjechen zullen na afronding van de onderhandelingen een referendum houden.

De Commissie erkent dat Tsjechië het afgelopen jaar veel werk heeft verzet en onder andere maatregelen heeft genomen om de positie van de Roma te verbeteren en de handel in vrouwen en kinderen tegen te gaan. Maar er moet volgens Brussel nog veel meer gebeuren. Zowel op het gebied van de hervormingen van de rechterlijke macht als in de strijd tegen corruptie. In het kader van de strijd tegen zwart geld vraagt Brussel Praag met klem om een einde te maken aan het bestaan van anonieme bankrekeningen.

Deel twee in een serie over EU-kandidaten die donderdag 15 november begon.