Schröder heeft gegokt en gewonnen

De Duitse bondskanselier Gerhard Schröder heeft met het stellen van de machtsvraag bereikt wat deze keer met gewone politieke massage niet lukte. De vraag is hoe groot de schade is die de coalitie heeft opgelopen.

Glibberend langs de afgrond, maar uiteindelijk met een minieme eigen meerderheid over de finishlijn. Vanmiddag kwam officieel het verlossende woord van Wolfgang Thierse, de president van de Duitse Bondsdag: Gerhard Schröder heeft het vertrouwen van zijn rood-groene regeringsfracties; de weg voor de inzet van 3.900 Duitse militairen in de strijd tegen het terrorisme is daarmee vrij.

Gerhard Schröder heeft gegokt en gewonnen. Door in het parlement expliciet de machtsvraag te stellen, verenigde hij de eigen regeringsfracties achter zich. Een resultaat dat met conventionele massagemethoden niet haalbaar bleek. Het verzet op de linkerflank van de SPD en met name in de fractie van coalitiegenoot de Groenen tegen de troepenzending werd met politiek geweld gesmoord. De regering-Schröder is, voorlopig in ieder geval, gered.

Op het moment dat Schröder vanochtend onder een staande ovatie de grote vergaderzaal in de Reichstag betrad wist hij al dat hij de dag als kanselier zou uitzitten. Een proefstemming in de fractie van De Groenen, 's ochtends om 8.00 uur, had aangetoond dat een aantal principiële tegenstanders van de troepenzending toch voor de kanselier zou stemmen om zo het kabinet te redden. Een aantal pacifisten zou ,,voor'' stemmen en ,,tegen'' denken.

De generaals van de SPD-fractie hadden hun disciplinerende werk toen al achter de rug. Zij zouden de eigen partij als gesloten cohort naar de stembus in het midden van de zaal dirigeren. De laatste weifelaars waren gisteren al bekeerd. Eén principiële socialiste, Christa Lörcher, die niet voor de machtspolitiek van de kanselier wilde buigen, had gisteravond de fractie verlaten. Zij trok de ultieme consequentie uit een het tot uiterste opgerekte fractiediscipline.

Schröder, moe van de dissidenten in eigen kring, koppelde begin deze week de stemming over zijn voorstel om Duitse soldaten in te zetten in de strijd tegen het terrorisme aan een stemming over het vertrouwen in zijn eigen persoon. De vertrouwenskwestie is het ultieme middel van een kanselier om de eigen gelederen te sluiten. Schröder zag daarmee af van de mogelijkheid om de als historisch omschreven inzet van Duitse soldaten buiten Europa met steun van de oppositie door het parlement te loodsen.

Ondanks de gunstige voortekenen liet de spanning van het moment de bondskanselier vanochtend niet onberoerd. Schröder, doorgaans een vlekkeloos retoricus, worstelde met een kikker in zijn keel en greep herhaaldelijk naar zijn glaasje water. Een keer liet hij zich door gejoel van de oppositiebanken van de wijs brengen.

Schröder onderstreepte dat het voorspoedige verloop van de strijd in Afghanistan een bewijs is van de juistheid van de tot nu toe door de internationale coalitie gevolgde koers. Nu kan met de opbouw van Afghanistan worden begonnen en kan voor het invallen van de winter humanitaire hulp geleverd worden, hield hij de Bondsdag voor. Maar Schröder zei ook dat de bemoedigende ontwikkeling van de laatste dagen niet meer is dan een etappe in de zege. ,,Met Afghanistan komt geen einde aan de gevechten, de strijd zal nog lang duren.''

Ook Schröder is met de politieke zege van vandaag nog niet verzekerd van een langdurige vrede in eigen huis. Onduidelijk is bijvoorbeeld hoeveel schade de afgelopen dagen is aangericht in de chemie tussen rood en groen. Hoe stabiel is een verbond waarbij de grootste partij de kleinste in een dwangbuis moet snoeren om de huisvrede te bewaren? Oud-kanselier Helmut Schmidt, bij wie Schröder deze week om wijze raad aanklopte, kan daarover meepraten. Schmidt won in 1982 een vertrouwensvraag om zeven maanden later toch de macht te verliezen aan de CDU van Helmut Kohl.

Voor de Groenen doemt met de kabinetsvrede van vandaag alweer de volgende horde op. De fractie heeft zich vandaag gekeerd tegen de wens van een grote meerderheid van de lokale partijorganisaties, die de inzet van Duitse troepen afwijzen óók als dat het einde van de coalitie betekent.

De parlementariërs die vanmiddag met buikpijn het kabinet hebben gered moeten zondag over een week tijdens een partijcongres in Rostock verantwoording afleggen tegenover een vijandige partijorganisatie. Het is niet ondenkbaar dat de partij haar ministers zal dwingen het kabinet te verlaten. Joschka Fischer, minister van Buitenlandse Zaken en onbetwiste partij-icoon, zal in Rostock tot het uiterste moeten gaan om de eenheid te bewaren.

De worsteling van de Groenen met het pacifistische verleden is door de machtsvraag van Schröder opnieuw op de spits gedreven. Maar de strijd tussen realisten en pacifisten in de kleine regeringspartij is met de stemming van vandaag nog niet beslecht.

    • Michel Kerres