Milieu boven individueel plezier

De mogelijkheden van schone technologie om milieuvervuiling tegen te gaan, zijn mooi maar eindig. Beperking van genotsvol maar milieuverpestend gedrag en zelfs verkleining van de bevolkingsomvang zijn volgens TNO de volgende stappen in de milieudiscussie.

Alleen autorijden als het echt nodig is en dan liefst langzaam. Niet met de jetski het water op als andere recreanten daar last van hebben.

Deze gedachten zijn afkomstig van de auteurs van het deze week verschenen rapport `Milieu en gezondheid' van onderzoeksbureau TNO in Leiden. Wie ernst wil maken met het beperken van de gezondheidschade als gevolg van milieuverontreiniging, suggereren de onderzoekers, ontkomt er niet aan pijnlijke keuzes te maken. Vrijheid van handelen kan niet altijd een rechtvaardiging zijn voor het plezier van een enkeling, als daardoor de leefomgeving van een grotere groep wordt aangetast.

,,Verbod op speedboten, waterscooters, privé-vliegtuigjes en ultralichte vliegtuigen, brede autobanden en diverse andere zaken zou een significante verbetering betekenen op het gebied van veiligheid, geluid en/of energie terwijl het maar weinigen wezenlijk treft'', aldus het rapport.

De onderzoekers borduren voort op gedachten van minister Pronk (VROM), die al eerder aandacht vroeg voor de bijdrage van individuen aan milieuvervuiling. Voor kortere afstanden zou je beter de trein dan het vliegtuig kunnen nemen, zei hij enkele jaren geleden. Het genot daarvan valt weg tegen de schade aan het milieu.

De onderzoekers van TNO wijzen op een ,,kleine maar opmerkelijke passage'' in het onlangs verschenen Vierde Nationale Milieu Beleids Plan (NMP4) van Pronk. Daarin staat dat de ,,aanvaardbaarheid van groepsrisico's'' moet worden afgewogen tegen het maatschappelijk nut. Bijvoorbeeld van vuurwerk. Waarom zo veel moeite doen om het veilig op te slaan voor die paar uurtjes plezier tijdens oud en nieuw? TNO acht het ,,interessant'' als deze gedachte ook op andere zaken wordt losgelaten.

Aanvullende actie is gewenst, aldus het rapport opgesteld op verzoek de ministers Pronk en Borst (VWS). In sommige gevallen zou een begin kunnen worden gemaakt met een ,,collectieve afweging'' van milieunadelen van activiteiten tegen hun individueel of maatschappelijk nut. ,,Negatieve milieugevolgen vormen nauwelijks een rem op de individuele bestedingen voor producten of diensten'', stellen de onderzoekers vast. Het is ,,een belangrijke stap'' dat meer milieukosten in de prijs van een product worden verdisconteerd, zodat de vervuiler betaalt. Maar dat voldoet niet.

Er is een wereld te winnen als ernst wordt gemaakt met het scherp afwegen van de ene waarde tegenover de andere. Zo schrijven de onderzoekers met enige verbazing dat we bij het formuleren van verkeersbeleid het vallen van doden min of meer incalculeren. Henk Miedema, hoofd van de sectie milieu en gezondheid bij TNO in Leiden: ,,Het is merkwaardig om iedere ochtend te bedenken dat er 's avonds drie tot vier mensen in Nederland dood zullen zijn. Blijkbaar accepteren we dat er bij deze activiteit ieder jaar binnen de EU tienduizenden doden vallen. Blijkbaar vinden we het belangrijker om hard te kunnen rijden dan om het aantal doden te verminderen.''

Om het collectief eens te worden over wat wel en niet geoorloofd is en niet verzeild te raken in een discussie tussen belangengroepen, moeten er ,,beginselen'' voor milieu en gezondheid komen. Het milieubeginsel `duurzaamheid' wordt vaak gebezigd, maar er is meer. ,,Aandacht voor de kwaliteit van leven'' vergt een `integriteitsbeginsel'. ,,Hierbij wordt aan de integriteit van de mens en zijn micro-omgeving, ecosystemen en natuurlijke processen een intrinsieke waarde toegekend'', aldus het rapport. Wie het niet snapt of dacht dat het iets totaal nieuws is, moet weten dat het beginsel al meespeelt bij mensen die het recht claimen op lucht die niet is vervuild door rokers. ,,Hier heeft zich in de loop van de jaren een verschuiving voorgedaan van recht op vrijheid van handelen (roken) in de richting van recht op schone lucht, die aanvankelijk onwaarschijnlijk leek.''

TNO windt er geen doekjes om: het terugdringen van vervuiling door schonere technologie en slimmere organisatie is prachtig. ,,Het introduceren van loodvrije benzine heeft geleid tot een duidelijke afname van blootstelling aan lood'', zegt Henk Miedema, co-auteur van het rapport. Maar dat is onvoldoende om gigantische problemen als klimaatverandering, uitputting van natuurlijke hulpbronnen en de afname van ruimte en biodiversiteit te overwinnen. ,,Dweilen met de kraan open'', stelt Willy Passchier-Vermeer van TNO.

Ook bevolkingsomvang speelt een rol bij milieuverontreiniging. Je kunt nog zo veel activiteiten milieuvriendelijker maken of ze verbieden, dan nog zal de bevolkingsgroei een aantal milieuproblemen verergeren, aldus TNO. ,,Milieuproblemen (..) zouden een belangrijke drijfveer moeten zijn voor een bevolkingsbeleid, niet alleen wereldwijd maar ook in Nederland'', aldus een passage uit het rapport. TNO doet over richtingen die de bevolkingspolitiek moet inslaan geen mededelingen. Bedoelen de onderzoekers wellicht dat het kindertal moet worden gelimiteerd, zoals in China? Zeker niet, bezweert Henk Miedema. ,,Bevolkingspolitiek is zo'n complexe materie dat onze expertise daarin tekortschiet. Wij willen er alleen op wijzen dat het aantal mensen een belangrijke factor is.''