Meer dan de geur van tomatensaus

Zo op het eerste gezicht is Bittere honing, het thrillerdebuut van Margreet Hirs (1941), een gedroomde vakantiedetective voor de Italië-reiziger. Het verhaal speelt zich af op Sardinië, in een dorpsgemeenschap waar weliswaar terreinwagens, luxe jachten en e-mail doordringen, maar waar ook oude vetes, heidens-katholieke mystiek en gewelddadige tradities het leven een exotisch aanzien geven. Een uitstekende bestemming voor een weekje uitrusten in de inspirerende geur van tomatensaus met basilicum.

Maar juist de Nederlanders krijgen in het boek van Hirs de wind van voren: Lydia, echtgenote van dokter Sandro Mulas, is een wereldvreemd wicht met een gevoelige huid en altijd hoofdpijn. Niets begrijpt ze van de harde boerse omgeving waarin ze is terechtgekomen. Een wereld waarin meisjes als Chrisantu, het tienjarige dochtertje van haar echtgenoot, geen `aankleedpoppetje' zijn, maar kunnen vissen en alle planten bij naam kennen.

Dat dochtertje is het slachtoffer van de misdaad die in Bittere honing centraal staat: ze wordt op weg naar haar grootmoeder ontvoerd en opgesloten in een grot in de bergen Bittere honing is een boek waarin het loont om op de namen te letten.

Meer dan om een precieze uitwerking van de plot gaat het Hirs vervolgens om het schetsen van de dorpsgemeenschap. Dat doet ze uitgebreid. Tientallen Sardijnen passeren de revue: de een schijnbaar onbetrouwbaar, maar uiteindelijk goedhartig, de ander beeldschoon, maar moorddadig. De verhouding tussen dat grote aantal karakters en de welbeschouwd eenvoudige intrige is met de niet altijd even soepele dialogen een van de zwakkere kanten van het boek. Daartegenover staat dat Hirs haar dorp net verrassend genoeg beschrijft en een opgewekt schrijfster is. Haar goede humeur – en daarmee dat van de lezer – houdt van begin tot eind stand.

Bijvoorbeeld in de beschrijving van twee andere noorderlingen die tussen de overdadige couleur locale verblijven: `De twee jonge Duitse toeristen zijn nog niet weg. Ze zitten op het terras achter een groot stuk gebak en een cappuccino. Het zijn trouwens Hollanders'. Het stelletje kan gelden als het archetype van de Nederlandse Italië-toeristen en daarmee van Hirs' lezers. Ze kunnen Sicilië en Sardinië niet uit elkaar houden en hebben slechts oog voor de romantiek om hen heen, niet voor de realiteit. Hun naïviteit wordt er door Hirs stevig ingepeperd, waarbij de achterliggende boodschap lijkt te zijn dat Hollandse toeristen weinig op Sardinië te zoeken hebben.

Hirs woonde zelf jarenlang in Italië en werkte onder meer als vertaalster en als critica voor Het Parool. Tien jaar geleden zat ze in de jury van de Gouden Strop, de prijs waarvoor ze nu met Bittere honing is genomineerd. Inmiddels heeft ze een tweede `Italiaanse' thriller gepubliceerd: Romeins theater. In dat boek keert ook Niccolò Neonato terug, de Milanese rechercheur die in Bittere honing onder de schuilnaam Salvatore Scarlatti verschijnt op de plaats van de misdaad. Undercover, maar het kost de plaatselijke bevolking weinig moeite deze stedeling als politieman te identificeren.

Scarlatti, een poëzielezende politieman met Mastrioanni-allure, wekt zonder meer de indruk dat hij de capaciteiten heeft om de ondoorzichtige situatie te doorgronden en de schuldige aan te wijzen. Maar als Bittere honing zijn goede afloop heeft gekend en de schuldige op ongebruikelijke, maar welbeschouwd onvermijdelijke wijze aan zijn einde is gekomen, realiseer je je ineens dat Scarlatti geen rol heeft gespeeld in de oplossing van het mysterie. Leden uit de dorpsgemeenschap voeren de zuivering uiteindelijk zelf uit, waarbij een tienjarige jongen zich aanmerkelijk daadkrachtiger toont dan de gelouterde inspecteur.

Bittere honing is een boek waarin de lokale traditie sterker is dan nieuwkomers en buitenstaanders en waarin de grootsteedse politieman alleen door aanwezig te zijn een rol heeft. Daarmee belooft Neonato (die in Hirs' tweede thriller alweer een nieuwe schuilnaam aangemeten krijgt) een wat buitenissige, maar daarom wel zo aardige versterking voor het korps literaire detectives te worden.

Margreet Hirs: Bittere honing. Luitingh-Sijthoff. 240 blz. ƒ29,75

    • Arjen Fortuin