Kok: geen paniek, wel waakzaam

De vakbonden zullen zich gematigd opstellen met hun looneisen, zo hebben ze gisteren toegezegd. Premier Kok kwam dat succes zelf opeisen.

De premier hoort snel weg te lopen na het Najaarsoverleg. Hij laat de persconferentie volgens traditie gaarne over aan de minister van Sociale Zaken en de sociale partners. Maar gisteren zat premier Kok zelf achter de tafel om de ernst van de economische situatie te benadrukken. ,,Geen paniek. Maar wel waakzaam. Zeer waakzaam'', verklaarde Wim Kok.

Minister Vermeend (Sociale Zaken) maakte na afloop duidelijk dat Kok er gewoon was omdat alle aanwezigen dat ,,leuk vonden''. En omdat het ,,Kok zijn laatste Najaarsoverleg'' was. Bezorgd was Kok wel. ,,Het draagvlak voor een hoog werkgelegenheidsniveau erodeert.'' De slechte groeicijfers die het CBS een paar uur eerder bekend had gemaakt – een krimp van 0,4 procent in het derde kwartaal – hadden hem niet vrolijk gestemd. ,,We groeien nog trager dan we dachten''.

Toch gaan alle miljardeninvesteringen die kabinet had bedacht voor zorg, onderwijs en veiligheid, gewoon door. En aan ouderwetse maatregelen als een loononderhandelingspauze moest al helemaal niet worden gedacht, aldus Kok.

Het overleg tussen vakbonden, werkgevers en kabinet was ondanks het sombere tij in goede sfeer verlopen, zei de premier. En daar had het lang niet naar uitgezien. Werkgeversvoorzitter Jacques Schraven van VNO-NCW had tegenover Vermeend lang in het midden gelaten of hij wel zou komen. Pas toen Schraven woensdag ,,tot morgen'' zei na een gezamenlijk bezoek aan het torentje van Kok, wist Vermeend het zeker.

Alle partijen deelden de analyse: de economie dreigt in zwaar weer terecht te komen. Maar er was geen spectaculair, concreet resultaat. Werkgevers voorop, voorzichtig gesteund door de bonden, wilden dat het kabinet de sociale premies zou verlagen als compensatie voor loonmatiging en de oplopende arbeidskosten. Maar Kok, Zalm en Vermeend weigerden. Als de regering nog meer lasten verlicht dan al op de rol staat – 7 miljard dit jaar, 3 miljard in 2002 – dan raken volgens Kok ,,de overheidsfinanciën uit balans''.

Uiteindelijk kon iedereen zich vinden in een gebruikelijke oplossing: alle problemen vooruit schuiven. In maart komt er een vervroegd Voorjaarsoverleg. Aan de hand van dan beschikbare cijfers zal bekeken worden of er alsnog lastenverlichting doorgevoerd moet worden. Als blijkt dat het gemiddelde loon in de CAO's die vanaf nu worden afgesloten, onder het niveau van de inflatie blijft en werknemers koopkracht inleveren, dan zal het kabinet dat compenseren. Als aan de andere kant blijkt dat voor werkgevers de arbeidskosten zijn opgelopen, dan worden voor hen lasten verlicht.

Die toezegging had de sociale partners redelijk tevreden gestemd. FNV-voorzitter Lodewijk de Waal mompelde nog even iets over ,,een zakelijk verschil van mening''. Want, zo vinden bonden en werkgevers, in deze tijd zouden geen premies voor WW en WAO vastgesteld moeten worden waardoor overschotten in de fondsen nog verder oplopen dan de huidige ruim 20 miljard gulden.

Een andere belofte zorgde ook voor voorzichtige tevredenheid. Het kabinet zegde toe serieus te gaan onderzoeken of deze overschotten gebruikt kunnen worden voor het nieuwe zorgstelsel en WAO-stelsel. Een belangrijke vraag daarbij is wie de veranderingen, die ongetwijfeld veel geld gaan kosten, moet betalen.

Over de looneis liet met name FNV'er De Waal zich gematigder uit dan de afgelopen maanden. Steevast had hij beklemtoond dat de FNV van 4 procent uitging, nu was het inflatieniveau van dit jaar (circa 3,5) ,,de bodem'' voor zijn vakbond en kon er veel gevarieerd worden per sector. Het CNV zat al op die lijn en praat over minimaal 2,25 procent. Het maakte dat VNO-NCW-voorzitter Schraven met een ,,aanmerkelijk beter gevoel'' wegging dan hij was gekomen. En dat minister Vermeend achteraf kon beweren dat de CAO-loonstijgingen op een verantwoord niveau – tussen 2 en 3 procent – zullen uitkomen. Maar Kok nuanceerde ook: ,,CAO's worden afgesloten aan de onderhandelingstafel bij de bedrijven, of in de bedrijfstakken. Nergens anders.''

    • Herman Staal