Händel-opera `Giulio Cesare' is vocaal feest

De Nederlandse Opera begon gisteravond in de Amsterdamse Stadsschouwburg de nieuwe Händel-serie met Giulio Cesare in de enscenering van Karl-Ernst en Ursel Herrmann. Deze Giulio Cesare, die zestien keer wordt uitgevoerd, is een superieure en klassieke Herrmann-voorstelling. Het is een lucide topproductie, bovendien een vocaal feest, met grote inzet en beeldende levendigheid begeleid door dirigent Marc Minkowski.

Er zijn – uniek in de historie van de Nederlandse Opera – twee vocale casts, maar niettemin zijn er grote problemen nu beide titelrolvertolkers ziek zijn. Gisteravond stond de beroemde David Daniels wel op het podium, maar de Caesar-rol werd vanuit de bak gezongen door Nathalie Stutzmann, voortreffelijk en met veel ovaties beloond. Ook vanavond zingt ze, als Marijana Mijanovic op het podium staat. Hoe het verder gaat is nog onduidelijk.

Deze Giulio Cesare lijkt in sommige opzichten op de legendarische Brusselse Herrmann-productie van Mozarts La finta giardiniera die in 1987 ook was te zien in de Amsterdamse Stadsschouwburg. In La finta giardiniera bevond zich tussen orkestbak en podium een vijvertje met echt water. In Giulio Cesare, dat in Egypte speelt, zien we achter het orkest de oever van de Nijl. Het water – Händels muziek herinnert soms aan zijn Watermusic – reflecteert op het decor: een papierwit landschap met papyrusriet, dat heen en weer wuift en schuift. De Herrmannen mengen esthetisch gestileerd realisme met symboliek en hun fameuze theatertechniek, de hedendaagse versie van de barokke toneelmachinerieën.

Het wisselende rietlandschap is niet alleen symbolisch voor het moeras van politieke, militaire en amoureuze moeilijkheden waarin Ceasar en zijn rivaal Pompeo in Egypte zijn terechtgekomen. Het is ook – frequent thema bij Herrmann – een herschepping van de klassieke doolhof, waarin de personages ronddwalen op zoek naar oplossingen voor hun problemen en elkaar voortdurend even toevallig als onvermijdelijk treffen.

De opera begint in medias res, wanneer het op last van Tolomeo afgehakte hoofd van Pompeo als geschenk in een witte taartdoos wordt overhandigd aan Ceasar, terwijl Pompeo's vrouw Cornelia en zijn zoon Sextus toekijken. De opera eindigt met een liefdesscène tussen Ceasar en Cleopatra nadat de wraak door Sextus is volvoerd en hij het hoofd van Tolomeo heeft afgehouwen. De verwijzing naar Salome, die het hoofd van Johannes de Doper liet afhakken, wordt niet gemist. Cleopatra verleidt Ceasar met een onwaarschijnlijk luchtige sluieract en ze laat ze op één na alle vallen.

Onvergetelijke beelden leveren de soms vrijmoedige Herrmanns, die aan de travestierollen extra spanning meegeven. Het spectaculairst is de confrontatie tussen Cleopatra in een gevleugelde strijdwagen en haar broer Tolomeo op een paard. Bijzonder is ook Caesar als sparringpartner van Tolomeo, die oefent met een boksbal. De exorbitant bepruikte Händel vaart langs op een boot, zoals de veerman Charon over de doodsrivier de Styx. Cleopatra transformeert met gouden punten haar vingers tot klauwen. De enscenering, met zijn klassieke herhaling van motieven èn variaties daarop, is terzake, speels en zeldzaam gedetailleerd. Alleen al zoiets eenvoudigs als het verplaatsen van een stoel op de maat van de muziek maakt de verrukking compleet.

Al dat vervoerende visuele is slechts een deel van het perfecte geheel. Marc Minkowski en zijn Musiciens du Louvre: fel, dramatisch, contrastrijk, soms zacht en stilstaand, elke aria krijgt een eigen sfeer. Er wordt door de zangers voortreffelijk geacteerd en de zeer veeleisende muziek wordt vaak fenomenaal gezongen, zoals gisteravond door Charlotte Hellekant (Cornelia), Magdalena Kozená (Sesto), Silvia Tro Santafé (Tolomeo), Garry Magee (Achilla) en Christine Schäfer, een in alle opzichten verleidelijke Cleopatra. Wie de voorstelling niet kan bezoeken, kan die 24 november horen op Radio 4.

Het enige probleem is dat deze Giulio Cesare vier uur duurt en dat is naar tegenwoordige begrippen lang. Men kan dat constateren, maar men mag er niet over klagen. Er zijn al drie aria's geschrapt, er blijven 30 arioso's, aria's en duetten over, de een nog mooier en verbluffender dan de ander.

seks en machtCS, pagina 23

    • Kasper Jansen