De bouw weet het niet meer

De bouw lijkt onder vuur te liggen, maar ontkenningen en interne maatregelen blijven uit. Opvallend, gezien de detailkennis die bestuurders van de hele bouwwereld hebben.

De bestuurders van Nederlands grootste bouwconcerns weten het even niet meer. ,,Ik kan er de hand niet voor in het vuur steken dat in mijn bedrijf geen onwettige afspraken gemaakt worden'', zegt Herman Hazewinkel, bestuursvoorzitter van Volker Wessels Stevin. Zijn collega bij bouwgigant Heijmans, Joop Janssen: ,,Hier wordt niet met koffertjes geld gesleept en worden ook al geen nepfacturen opgesteld. Ik zou niet accepteren dat bij ons de wet overtreden wordt. Máár: ik zeg niet dat het helemaal niet gebeurt. Misschien werken mensen van Heijmans daar weleens aan mee.''

Het uitblijven enerzijds van harde ontkenningen en anderzijds het uitblijven van intern onderzoek naar aanleiding van berichten over fraude bij aanbestedingen in de bouw is opvallend. De sector heeft zich in de eerste week dat de geruchten over bouwfraude zó aanzwelden dat het nu lijkt alsof de hele Nederlandse bouw corrupt is, op de vlakte gehouden. Bij hen die kozen voor het beantwoorden van vragen, overheerste de twijfel. Áls er al ergens gefraudeerd wordt, dan is dat verkeerd, zo melden de bouwers. Maar keihard garanderen dat het eigen bedrijf brandschoon is, daar wil niemand aan.

Dat is opvallend, gelet op de potentiële economische schade die de bouwsector van de berichten over fraude kan ondervinden. Maar het verweer van de sector is beperkt. Nadat in augustus al bekend werd dat een werknemer van een grote bouwonderneming over een schaduwboekhouding zei te beschikken, liet de sector maandenlang hierover niet van zich horen – hopende dat de wind zou gaan liggen. ,,Ik heb tientallen vergaderingen over dit onderwerp gevoerd'', zegt de voorzitter van het Algemeen Verbond Bouwbedrijf (AVBB), en daarmee voorman van de bouw, Elco Brinkman.

,,Maar het is niet zo dat naar aanleiding van de mogelijke fraude opeens in heel Nederland dingen gaan gebeuren'', zegt de AVBB-woordvoerder. ,,Wij kunnen de problemen van de bouwers niet oplossen. Het klinkt misschien flauw, maar wij zijn er niet bij wanneer ondernemingen hun papieren bijwerken. Wij kunnen niet in hun boeken kijken.''

Daarmee kaatst de voorman van de bouw de bal terug naar de ondernemingen. Die moeten hun straatje maar schoonvegen. Of, in Brinkmans woorden: ,,Individuele bedrijven hebben hun eigen verantwoordelijkheid. Wie naast de pot pist, moet de eigen vloer schrobben.'' Maar nergens wordt in het openbaar geschrobd. Géén aangekondigde interne onderzoeken, geen dreigende ontslagen voor frauderende werknemers. Mannen zoals Hazewinkel en Janssen, en ook de bestuurders die zich meer op de achtergrond houden, zeggen moeite te hebben exact te weten wat in hun bedrijf speelt. Duizenden werknemers, vandaar.

Dit argument staat haaks op de normale werkwijze van bestuurders bij Nederlandse bouwgiganten. Zij weten vaak exact wat speelt in de divisies. Alleen door nauwgezette controle kunnen bestuurders in de gaten houden hoe het bedrijf zo optimaal mogelijk kan functioneren – essentieel voor beursgenoteerde ondernemingen.

Daarbij komt nog dat bedrijven bij grote projecten structureel met elkaar samenwerken. Alleen zo kunnen de risico's gedeeld, en het tekort aan elkaars arbeidskrachten opgevangen worden. De bouwers krijgen daarmee inzicht in elkaars boeken – en weten dus wat wel en niet goed gaat in de bouw.

    • Freek Staps