Medicijnman in de kerk

Het ledenbestand van de parochie van de Sint Cathrienkerk in Eindhoven is de afgelopen decennia flink uitgedund en vergrijsd. Het is zoeken naar nieuwe initiatieven die geld opleveren. De kerk komt al drie jaar veertigduizend gulden tekort. ,,Nog een paar jaar en dan kun je de boel wel sluiten.''

Achterin de neogotische kerk, aan het einde van de kruisgang, links van het beeld van de Heilige Maagd Maria, is het stiltecentrum van de Sint Cathrien. Aan het woord is daar, achter een kopje koffie en pakje shag, een zelfverklaard medicijnman met een grote snor. Naast hem biedt een glimlachende gastvrouw in een rose-wit gestreepte blouse een luisterend oor.

Medicijnman: ,,Met de djambee laat ik zien dat paranormale kracht bestaat.''

Gastvrouw: ,,Gewoon met een ronde trommel? Hoe moet ik me dat voorstellen?''

Medicijnman: ,,Nou, als alle trommelcodes zijn ontvangen, voel je dat je hand wordt overgenomen door een grotere kracht.''

Gastvrouw: ,,Kun je dat uitleggen?''

Medicijnman: ,,De djambee laat zien dat er spirit is. In deze kerk hier hangt de spirit die men aanbidt aan een kruis. Die kan niks.''

Gastvrouw: ,,Maar hij is wel van het kruis afgekomen.''

Medicijnman: ,,Maar hij hangt er nog steeds.''

Gastvrouw, nog steeds glimlachend: ,,Maar we hebben wel lekkere koffie, hè? Wil je nog een kopje?'' Zometeen zal ze haar gasten een gratis broodmaaltijd voorzetten.

Drie keer per week is er in de Eindhovense Sint Cathrienkerk Open Huis. Dan kan iedereen die behoefte heeft aan een praatje, een kop koffie of een boterham binnenlopen. De gasten bestaan voor een groot deel uit daklozen en verslaafden. ,,Het Open Huis is een typische succesactiviteit'', had vice-voorzitter van het kerkbestuur F. van den Brand gezegd. En hij bedoelde: in een tijd dat de parochie bijna geen leden meer heeft is dit een goed voorbeeld van wat mensen toch nog naar de kerk trekt. Maar in het bestuur vraagt men zich soms wel af: was dit nou de bedoeling? Zwervers die spelen met de brandslang, verslaafden die vechten in de kerk, bezoekers die doordraaien.

Beheerder Gerrit van der Waal had eens geturfd hoe vaak hij in een jaar de politie belde: 150 keer. De 65 vrijwilligers (zowel katholiek als protestants) die bij toerbeurt de rol van gastvrouw/gastheer vervullen voelen zich niet allemaal even veilig als Van der Waal er niet is. Die ochtend nog was een bezoeker ,,helemaal doorgeflipt'', in de telefoon van het stiltecentrum had hij staan schreeuwen dat hij ,,de boel kwam opblazen''. ,,Dan weten medewerkers niet wat ze moeten doen'', zegt Van der Waal.

Het traditionele ledenbestand van de parochie is de afgelopen decennia flink uitgedund en vergrijsd. ,,Een potentieel risico van dalende opbrengsten'', zegt vice-voorzitter Van den Brand. De Sint Cathrienkerk heeft nu 132 betalende leden, wier financiële bijdragen variëren van 52 tot 4.000 gulden. Vorig jaar november had het kerkbestuur 1.000 huishoudens in de buurt aangeschreven: wie wilde vriend of vrijwilliger van de kerk worden? De reacties waren op de vingers van één hand te tellen.

De bestaande parochieleden hadden ook een brief van de pastor ontvangen. Daarin verontschuldigde hij zich voor de zakelijke toon van de tekst, ,,maar wanneer de financiën ons geen zorgen meer bieden, kunnen we een volgende keer meer aandacht geven aan andere belangrijke zaken''. In de brief had de pastor uiteengezet dat aan alle activiteiten van de kerk kosten zaten. Hij had een beroep gedaan op de vrijgevigheid van de leden en uitgelegd dat alleen voor hen die 120 gulden lidmaatschap betalen huwelijksinzegening en uitvaart gratis zijn. Wie de nieuwsbrief van de kerk wenste te blijven ontvangen zou dat alleen nog kunnen tegen een vergoeding van dertig gulden per jaar.

Op een herfstige zondagmiddag praatten vice-voorzitter Van den Brand, pastor Frans van Wijnen en penningmeester Jos Knaapen in de pastorie over de (financiële) toekomst van de Sint Cathrienkerk. ,,We zitten hier niet gefrustreerd'', zei Van den Brand. ,,We weten al heel lang dat onze toekomst niet in de liturgie ligt.'' En: ,,We gaan al drie jaar voor veertigduizend gulden het schip in. Nog een paar jaar en dan kun je de boel wel sluiten.'' Pastor Wijnen: ,,Als er geen nieuwe initiatieven komen, dan droog je op. Dus: Wat zijn de gaten in de markt die we kunnen aanboren?'' Eén gat in de markt is zingeving, weten de drie mannen. ,,Zingeving is in'', zegt de pastor. ,,Alleen, hoe geef je daar een commercieel antwoord op?''

Dat is dus wat ze vandaag de dag proberen te doen. Deze middag denken ze hardop over de Cathrienkerk als podium voor maatschappelijke discussie. ,,We moeten een duidelijke programmering maken. Een brug slaan tussen filosofie en theologie. En dan sponsors vinden'', zegt Van den Brand. Hij denkt aan sprekers uit het hoger en academisch onderwijs uit de regio. En hij denkt aan onderwerpen als – ten tijde van het Kamerdebat – euthanasie en nu biogenese. ,,We moeten een brede groep geïnteresseerden aanspreken om een breder financieel draagvlak te krijgen'', zegt Van den Brand.

Om het hoofd boven water te houden zal het kerkbestuur binnenkort ook een onderhoud bij de gemeente aanvragen. In 1974 deed het bisdom het monumentale kerkgebouw voor één gulden over aan de gemeente. De gemeente zou voortaan de onderhoudskosten voor haar rekening nemen. En dat was een zegen. Het kerkbestuur op haar beurt verplichtte zich de kerk te beheren en de deuren altijd open te houden. Dat nu blijkt een last. De kerk heeft één beheerder op de loonlijst staan en die kan onmogelijk in zijn eentje voor allerlei concerten, tentoonstellingen en lezingen elke dag de kerk openhouden. ,,Dat geeft toch spanning'', zegt pastor Wijnen. ,,Als we een liturgie houden, hoeven we niet na te denken over noodverlichting, toiletten en een garderobe.'' En: ,,We worstelen met de verwarming. Tijdens een concert in de winter is het bepaald onaangenaam van temperatuur in de kerk.'' (Stookkosten: bijna 30.000 gulden per jaar).

Loop eens een willekeurige kerk in Spanje, Griekenland of Italië binnen, zegt Van den Brand. ,,Daar zul je altijd een officiële bewaker zien. Wij hebben geen overheidsfunctionarissen in de kerk. Waarom eigenlijk niet? We zijn daarover voortdurend in gesprek met de gemeente, maar vanwege de strikte scheiding tussen kerk en staat is dat absoluut onbespreekbaar.'' Het kerkbestuur wil niet klagen, zegt Van den Brand, ,,maar de gemeente moet ook leren omgaan met nieuwe eisen''.

Intussen laat een bezoeker in het Open Huis zich nog een kopje koffie inschenken. Waarom hij hier is? ,,Hier komt warmte vandaan'', zegt hij. ,,Hier merk je echt de humaniteit. Als ik zo over de drempel naar buiten stap, komt het kapitalisme weer keihard op me af.''

Dit is het vierde deel van een serie over de financiële huishouding van maatschappelijke voorzieningen en organisaties. Eerdere delen verschenen op 27 oktober, 1 en 8 november.

    • Monique Snoeijen