Hoe verleidelijk is het totalitarisme?

Sommige popmuzikanten flirten graag met het totalitarisme. Zo liet David Bowie zich eens in een nazi-uniform ontvangen door een menigte op een Londens station. Eind jaren zeventig dosten punks zich uit met swastika's om de burgerij schrik aan te jagen en verenigden vier doemmuzikanten uit Manchester zich in de band Joy Division, de Engelse vertaling van Freude Bataillon, zoals de tot prostitutie gedwongen groep vrouwelijke gevangenen door de nazi's werd genoemd. Later, nadat de zanger van Joy Division zelfmoord had gepleegd, noemden de overgebleven leden zich New Order.

Popconcerten doen ook vaak denken aan nazi-achtige massabijeenkomsten. Het overdonderende kabaal, de gigantische lichtshows, de vuurwerkexplosies en zangers die de idolate massa opzwepen tot het meebrullen van regels als `666, the number of the beast' – het zijn taferelen waarvoor Albert Speer, de regisseur van Hitlers partijbijeenkomsten, zich niet zou schamen. Het wachten was dan ook op een groep die het niet zou laten bij onschuldig geflirt met totalitarisme, maar het zou verheffen tot kern van de muziek. Die groep is er nu alweer een paar jaar in de vorm van de Duitse groep Rammstein.

De donkere, lage praatzang van Rammstein-zanger Till Lindemann duldt geen tegenspraak en de zware, beukende gitaarakkoorden zijn alleen geschikt om op te marcheren. Het totalitaire effect wordt nog versterkt door Blut und Boden-achtige titels als Mutter, Nebel en Der Meister.

Het knappe van Rammstein is dat hun totalitarisme geen afkeer wekt maar fascineert. Hun clips zijn onbruikbaar als achtergrondbeelden bij het strijken of afwassen en dwingen tot kijken. Dit was zo bij Die Sonne met een wellustige Sneeuwwitje en zeven zwetende kompels en bij Links Zwo Drei Vier waarin legers mieren fraai marcheren. En het geldt ook voor hun nieuwste video, gemaakt bij Ich will, hun totalitairste nummer tot nu toe. ,,Ich will dass ihr mir vertraut, ich will dass ihr mir glaubt'', gromt Lindemann. ,,Ich will eure Blicke spüren, ich will jeden Herzschlag kontrollieren.''

Verrassend genoeg laten de beelden niet een of andere dictator in een zwart uniform zien, maar de zes – niet onsympathieke – leden van Rammstein die keurig gekleed een bank overvallen. De overval mislukt en het gebouw wordt omsingeld door de politie. Maar ook de tv is terstond ter plekke en hiervan maken de Rammsteiners handig gebruik om uit te groeien tot nationale helden. Tenslotte geven ze zich over en worden ze, eenmaal buiten, niet geveld door het geweervuur van de politie, maar door de camera's van tv-ploegen.

In een documentaire over het maken van de videoclip, die TMF uitzond, legde de Rammstein uit dat ze de macht van de media wilden onthullen. Maar dat is niet het enige. Met hun clips laten ze zien hoe het mogelijk was (en is) dat miljoenen mensen in de ban raken van totalitaire regimes. De zes van Rammstein maken duidelijk hoe verleidelijk het totalitarisme is als het, zoals Hitlers Derde Rijk of Rammstein, wordt gebracht als een uitgekiend `Gesamtkunstwerk'.

Maar tegelijk halen de Rammsteiners heel terloops het totalitarisme onderuit. ,,Fühlt ihr mich? Hört ihr mich? Könnt ihr mich horen?'' vraagt Lindemann en de vijf andere Rammsteiners antwoorden: ,,Wir hören dich.'' ,,Ich versteh' euch nicht'', zijn de laatste woorden van de zanger.

    • Bernard Hulsman