VN maken haast in Afghanistan

De speciale VN-gezant Lakhdar Brahimi heeft gisteren in New York zijn blauwdruk voor een nieuwe Afghaanse regering gepresenteerd. De Verenigde Naties hebben haast om de militaire ontwikkelingen bij te benen.

De Verenigde Naties sturen zo snel mogelijk waarnemers naar Kabul voor toezicht. De speciale VN-gezant voor Afghanistan, Lakhdar Brahimi, zei gisteren tot de VN-Veiligheidsraad dat hij ,,zo vroeg als menselijk mogelijk'' is, hoopt te beginnen met het samenbrengen van de Afghaanse partijen voor een breed samengestelde regering.

Brahimi voorziet een overgangsregering voor twee jaar, gevormd door Afghanen en gesteund door een multinationale vredesmacht, zo blijkt uit de blauwdruk voor een nieuwe regering die hij gisteren presenteerde tijdens een open zitting van de VN-Veiligheidsraad over Afghanistan. Turkije, Bangladesh en Indonesië hebben volgens diplomaten troepen aangeboden. Brahimi zei dat zijn plaatsvervanger, Francesc Vendrell, vanuit Pakistan naar Kabul gaat zodra de veiligheidssituatie dat toelaat. Binnen enkele dagen volgt meer VN-personeel. De VN zullen ook hun humanitaire hulp uitbreiden.

Zowel de Britse premier Blair als de Nederlandse minister Van Aartsen (Buitenlandse Zaken) drong er gisteren op aan zo snel mogelijk VN-waarnemers te sturen naar Afghanistan. VN-diplomaten reageren blij op de omwenteling, waarbij de Talibaan Kabul hebben verlaten en de Noordelijke Alliantie hun intrek hebben genomen. Maar algemeen leeft het besef dat nu haast geboden is om alsnog een bloedig machtsvacuüm te voorkomen, in afwachting van een overgangsregering.

De VN en de Verenigde Staten willen alle politieke en etnische groepen verenigen in een overgangsregering. Volgens VN-gezant Brahimi bestaat er overeenstemmming over een breed samengestelde regering, maar nog niet over de weg daarnaar toe. Hij zei gisteren dat niet alleen Afghanen uit het land zelf maar ook die uit vluchtelingenkampen in Pakistan en Iran, een plaats moeten krijgen in de overgangsregering. Dat is ,,veel geloofwaardiger dan ééntje die geleid wordt door geparachuteerde VN-functionarissen''. Vermeden moet worden dat de VN het land overnemen, is het parool.

Brahimi wees er ook op dat de transformatie van een ,,ingestorte staat'' die een voedingsbodem voor terroristen is, tot een verantwoordelijk lid van de wereldgemeenschap de politieke en financiële steun van alle landen zal vragen. Hij kon nog geen data noemen voor gesprekken over een politieke overeenkomst tussen de Afghaanse partijen.

De eerste bijeenkomst, mogelijk volgende week in de Verenigde Arabische Emiraten, moet leiden tot stappen voor een overgangsraad, volgens Brahimi geleid door ,,een individu erkend als een symbool van nationale eenheid''. Algemeen wordt aangenomen dat het hier de 87-jarige verbannen oud-koning Zahir Shah betreft. De overgangsraad voorziet in een bestuur voor twee jaar. Een spoed loya jirga, een raad van prominente Afghanen, kan de grondwet voorbereiden, en daarna kan een tweede loya jirga de regering benoemen, aldus Brahimi.

Een concept-resolutie van de Veiligheidsraad, die later deze week moet worden aangenomen bij wijze van werkopdracht aan de VN-gezant, bevestigt dat de VN ,,een centrale rol'' moeten spelen bij deze overgangsregering. De veiligheid in en rond Kabul is Brahimi's grootste zorg. ,,Zonder oprechte en duurzame veiligheid zal niets mogelijk zijn, laat staan de vestiging van een nieuwe regering'', zei hij tijdens de open zitting van de Veiligheidsraad. Volgens Brahimi is de beste oplossing een ,,geheel-Afghaanse'' vredesmacht te installeren, maar hij erkende dat die niet snel geformeerd kan worden.

Meer voor de hand ligt daarom een multinationale vredesmacht. De derde, slechtste keuze voor Brahami zal een klassieke VN-vredesmacht zijn. Volgens hem zou het maanden duren voordat landen daarvoor troepen beschikbaar hebben gesteld. Hij wees erop dat VN-vredessoldaten beter toegerust zijn in toezicht op bestaande vredesregelingen dan in het waarborgen van veiligheid in woelige landen. Brahimi was vorig jaar voorzitter van een gezaghebbende commissie die fouten onderzocht van de VN in vorige vredesoperaties zoals Bosnië en Rwanda en aanbevelingen deed over toekomstige VN-vredesmissies.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Powell, zei gisteren tegen The New York Times dat hij voorstander is van een VN-vredesmacht met soldaten uit moslimlanden. Volgens Powell hebben Indonesië, Turkije en Bangladesh troepen aangeboden.

Wie in de huidige crisis de vorming van zo'n vredesmacht moet coördineren, wilde minister Van Aartsen gisteren niet beantwoorden. ,,Dat is te vroeg'', zei de minister die ook een toespraak hield in de Veiligheidsraad.