Vechten voor een kanaal

U kent ze wel, die kinderfilms. Er komt bijvoorbeeld een landje in voor waar het goed basketballen is, waar zo'n oude eik staat en de mooiste onkruidbloemen bloeien. Juist daar wil de gemeente dan een kantoorflat bouwen. Maar gelukkig redt een slim groepje kinderen het landje van de ondergang.

In Zijkanaal B, het docudebuut van voormalig filmrecensent Huib Stam, is het landje een stuk kanaal. Tussen Spaarndam en Velserbroek hebben meer dan honderd mensen zonder vergunning een bootje liggen. Een aantal woont er permanent, zonder aansluiting op waterleiding, riolering of elektriciteit. Omdat dat niet kan in welvarend Nederland beijveren liefst vijf soorten overheden zich voor het legaliseren van de boten. Ze willen ze op alle nutsvoorzieningen aansluiten en en passant de oevers aanharken, parkeerplaatsen aanleggen en wat natuur asfalteren. Alles, kortom, wat de vrijheidslievende, uit een kinderfilm weggelopen, bewoners van Zijkanaal B niet willen.

Zoals de oudere aquarellist die zich weer een jongen van dertien voelt als hij de koekoek om vier uur hoort roepen op Fort Noord. Of de man die de energie van zijn windmolens en zonnepanelen opslaat in nikkelcadmium-accu's die in treinen gebruikt werden, zodat hij zelfs met zijn ,,energieslurpende computer'' het internet op kan. Of de new-ager die tot twaalf uur 's ochtends theedrinkt en een gammel schuitje bewoont. ,,Hij kán ineens in tweeën breken, dat is een mogelijkheid. Maar daar leef je mee, als je accepteert dat zulke dingen kunnen gebeuren.''

De show wordt gestolen door Aranka Goijert, `gedeputeerde openluchtrecreatie'. Met haar goudkleurige brilletje, bekakte stem, neerhangende mondhoeken en hooggecoiffeerd rood haar lijkt ze perfect getypecast. Huib Stam heeft haar bovendien – briljant idee – in een bootje gezet. Over het Zijkanaal varen, dat had ze nog nooit gedaan. Ze onelinert zich er suf. ,,Nu ik het zo vanaf het water zie, denk ik: neuh, we zijn wel goed bezig.'' ,,Als er brand komt, dan komen ze wel nok-nok-on-de-door bij de overheid.'' En de zelfvoldane uitsmijter: ,,Nou, laten we het maar eens goed filmen!''

Het enige dat deze film mist is de groep kinderen die Zijkanaal B gaat redden. Maar dit is dan ook geen speelfilm, maar de werkelijkheid. Daarin past ook de houtjutter, die bij zijn keurige stapeltjes brandhout zegt dat hij zeker elektriciteit gaat nemen als het wordt aangeboden. ,,Ik vind het wel lekker hoor, op een knopje te kunnen drukken en dat je dan licht hebt. Het is toch erg behelpen.''

In een kinderfilm was hij daarmee misschien ook een slechterik geweest, een overloper. In deze prachtige documentaire laat hij gewoon zien dat de tijd onstuitbaar voortgaat.

En dat het voor de kijker misschien toch niet zo heel erg nodig is om heimwee te krijgen naar deze romantiek die je nooit zelf hebt meegemaakt.

Zijkanaal B, Ikon, Ned.1, 22.45-23.37u.