Schade `gewone' ramp te overzien

Nu de vliegramp bij New York een `gewoon' ongeluk lijkt haalt American Airlines opgelucht adem. Verwacht wordt dat het vertrouwen zich snel herstelt. ,,Bovendien heb je in de VS weinig keus.''

Voor de vliegtuigindustrie, en trouwens ook de rest van de economie, is een neergestort vliegtuig zonder terroristen beter dan eentje met. Angst ondermijnt immers het consumentenvertrouwen, zeker bij een activiteit als vliegen, die toch al veel mensen angst inboezemt.

Voor American Airlines, de maatschappij die maandag opnieuw een toestel verloor in New York, kan een vliegtuigongeluk meer economische schade berokkenen als er in de ogen van het publiek iets schort aan de veiligheid bij het bedrijf. Maar als het neerstorten van vlucht 587 een freak accident is, zoals die eens in de zoveel tijd plaatsvinden, waaraan de vluchtleiding niets kon doen, dan is er economisch althans weinig aan de hand.

,,Voor American Airlines is het een grote opluchting dat er geen terrorisme in het spel lijkt te zijn'', zegt Steve Cochrane, luchtvaartspecialist bij adviesbureau Economy.com in Pennsylvania. ,,Reizigers berekenen altijd voor zichzelf de kans dat er iets mis gaat. Bij terrorisme is die berekening erg moeilijk. Grofweg kun je zeggen dat de meeste mensen het risico van terrorisme overschatten. Maar als een vliegtuig neerstort door een fout die niemand is aan te rekenen, zet de ervaren reiziger in zijn achterhoofd een streepje bij `statistisch onwaarschijnlijk maar mogelijk' en gaat door met vliegen.''

Is het niet mogelijk dat veel reizigers bij dit laatste ongeluk denken: dit doet voor mij de deur dicht, ik vlieg niet meer? ,,Dat zou irrationeel zijn'', zegt Cochrane, die erop wijst dat vliegen nog altijd veel veiliger is dan andere vormen van vervoer. ,,Kijk, mensen die bang zijn waren dat al, en mensen die niet bang waren worden niet opeens bang. Bovendien, in het uitgestrekte Amerika heb je geen keus.''

Als de effectenbeurs de doorsnede is van de psyche van alle economische factoren, dan valt in te zien waarom de koers van AMR Corp, de moedermaatschappij van American Airlines, maandagochtend twintig procent zakte tot zijn laagste niveau in tien jaar en daarna weer snel opklom. Bij de opening van de markt leek de crash op een terreuraanslag, tegen het sluiten van de markt leek het op een conventioneel ongeluk. Gisteren liftte de koers van AMR verder mee met het optimisme ingegeven door de militaire successen die zijn geboekt in Afghanistan.

,,Het effect van de crash van maandag is te vergelijken met die van de ramp met TWA 800 in 1996. Die was ook niet doorslaggevend voor Trans World Airlines, dat al in hoge financiele nood verkeerde'', zegt Conchrane. Een ramp die een maatschappij wel de kop kostte, was de crash van de PanAm vlucht bij Lockerbie in 1988. Maar dat was dan ook een terreuraanslag. PanAm vroeg in 1991 faillissement aan. Overigens zijn de vliegtuigen in 1998 opgekocht door een bedrijf uit New Hampshire.

Dit alles wil niet zeggen dat AMR. Corp, of wat dat aangaat United Airlines, Continental Airlines en Delta Airlines, en ook de Europese concurrentie, het op het moment niet zwaar te verduren heeft. Er wordt over de hele linie minder gevlogen. Maar de crisis in de luchtvaart, zo is eerder opgemerkt, was al ingezet voor 11 september. De loadfactor (de bezettingsgraad van een vliegtuig, ofwel het aantal passagiers per stoel) is in de maanden april tot juli van dit jaar percentueel sterker gedaald dan in de maanden januari-april van 1991, ten tijde van de laatste crisis die samenviel met de Golf-oorlog.

Cochrane: ,,Zakenreizen vormen de hoofdmoot van het inkomen van de vliegtuigmaatschappijen, en het volume van zakenreizen is gecorreleerd aan de bedrijfswinsten.'' De analist ziet dan ook pas weer herstel voor de sector als de hele economie door het dal heen is, op zijn vroegst over een à twee jaar. Volgens Boeing-topman Phil Condit gaat het herstel nog veel langer duren.

,,Met prijsacties kun je nog wel wat vliegtuigstoelen vullen met plezierreizigers, maar de marge daarop is miniem.''

Een andere trend die voor een legere business class zorgt, is het leasen of kopen van corporate jets. ,,Die trend zou wel eens versneld kunnen worden. De voordelen van eigen vliegtuigen – snel inchecken en aan boord gaan, en een groter gevoel van veiligheid en comfort, gaan nu extra tellen.''

Ondertussen snoepen kleine, efficiënt opererende maatschappijen zoals SouthWest en JetBlue, steeds meer marktaandeel af op populaire routes. ,,Kleine maatschappijen trekken aan het langste eind in deze crisis, omdat ze veel minder kosten hebben en letterlijk wendbaarder zijn'', zegt Cochrane. De grote maatschappijen hebben net zeer kostbare loonsafspraken gemaakt met hun diverse vakbonden. Bovendien hebben ze te maken met hogere verzekeringspremies. ,,Zelfs de vliegtuigen die wegens overcapaciteit uit de roulatie zijn gehaald en zijn geparkeerd in een hangar in de woestijn kosten geld.'' Het enige lichtpuntje voor de hele sector zijn de lage kerosineprijzen.

Algemeen wordt aangenomen dat er enkele maatschappijen zullen bezwijken aan de huidige crisis in de luchtvaart. Een veeg teken: de middelgrote carrier America West uit Arizona heeft gisteren aangeklopt bij de federale overheid voor financiële bijstand. De kapitaalinjectie in september voldeed niet. ,,Waarschijnlijk zullen maatschappijen moeten fuseren om te kunnen overleven'', zegt Cochrane. ,,De ironie wil dat de overheid het afgelopen jaar juist een einde wilde maken aan de schaalvergroting in de industrie.''

    • Viktor Frölke