`Rot op met je 900 procent huurverhoging'

Amsterdam overweegt een stop op exorbitante huurverhogingen voor non-profitinstellingen, zoals de anarchistische boekhandel Fort van Sjakoo.

,,Kaam is een klootzak'', staat met grote, zwarte letters gekalkt op het whiteboard in de keurige kantoorkamer. `Sympathisanten' van de anarchistische boekhandel Fort van Sjakoo in Amsterdam hebben vorige week het kantoor Binnenstad van woningbedrijf Amsterdam (WBA) bezet en daar hun ongenoegen geuit. Eric van Kaam is vestigingsmanager van WBA.

,,Ik heb nog even overwogen om te laten onderzoeken hoe ze aan deze informatie zijn gekomen'', zegt Van Kaam met een zuur lachje, ,,het is toch gevoelige bedrijfsinformatie''. Echt leuk kan hij de actie van Sjakoos vrienden niet vinden. De WBA-directeur kreeg een bak slagroom over zich heen, er zijn pogingen gedaan sleutelkasten te forceren en de gevel werd met verfbommen bekogeld en beklad met de leuzen: `Fort van Sjakoo blijft' en `Rot op met je 900% huurverhoging'.

Jeroen ten Dam zit achter de kassa van het Fort. Twee ringen in het rechteroor, zwarte trui en dito sjaaltje om zijn hals. Een bakje met speldjes staat op tafel: ƒ2,75 voor een gebroken geweertje en ƒ2,50 voor een zwarte anarchisten-ster of een roze driehoek. Hier kun je het boek The New Fuck You kopen, T-shirts passen met teksten als Reclaim the Streets en luisteren naar Running Riot van The Belfast Punx. Het Fort van Sjakoo zit aan de Jodenbreestraat, geklemd tussen een eethuisje en een winkel in onbespoten granen en keihard brood. In 1974 is het pand gekraakt. Tien vrijwilligers runnen Het Fort. De stichting Fort van Sjakoo betaalt nu ƒ558 per maand aan huur. Een huurprijs voor een ruim pand, hartje Amsterdam, geheel in overeenstemming met de tijdgeest waarvan de winkel is doordesemd. Juli viel een brief op de mat met de mededeling dat huisbaas WBA, `de huurprijzen van zijn bedrijfsruimten (wil) aanpassen tot een marktconform niveau'. Voor het Fort betekent dat een huurprijs in vier getallen: ƒ5.146 per maand.

Inmiddels heeft de rechter verordonneerd dat er een onafhankelijk onderzoek moet komen naar de huurwaarde van het pand. Vandaag wordt door de stedelijke woningdienst van Amsterdam overlegd over de vraag of er een moratorium van huurverhoging moet worden ingesteld voor het Fort en voor het eveneens door extreme huurverhoging getroffen Latijns Amerika Centrum. Verantwoordelijk wethouder Dales bereidt inmiddels een notitie voor over non-profit instellingen die worden getroffen door grote huurstijgingen.

Op steenworp afstand van Het Fort van Sjakoo staat het monumentale pand van Gassan Diamonds, dat net als het belendende Rembrandthuis en Holland Experience busladingen toeristen trekt. Het Waterlooplein trekt ook op een druilerige dag als deze veel jong volk. Kortom geen gekke plek voor een ietwat perifeer georiënteerde boekhandel.

,,Zitten wij voor een dubbeltje op de eerste rij?'' Boekverkoper Ten Dam veert op. ,,Toen wij hier kwamen was het een bouwput.'' Pas de laatste drie jaar, zegt hij, is de Jodenbreestraat een min of meer aantrekkelijke winkelstraat geworden. Een moderne winkelstraat, maar wel één in een oude buurt. Om de hoek in de Staalstraat heeft het WBA een huurpandje staan. Het herstel van de gevel kost bijna twee miljoen gulden, zegt Van Kaam. Het WBA heeft veel panden, die `door hun hoeven zakken'. Daar wonen vaak onbemiddelde huurders. Omdat het WBA geen subsidie krijgt, moet het `uit eigen middelen' mogelijk maken dat de huur voor de sociaal zwakkeren betaalbaar blijft. Mede daarom kijkt het naar de huuropbrenst van bedrijfspanden, en dan valt de lage huur van het Fort op.

Maar het Fort heeft óók een bijdrage geleverd aan de sociale woningbouw, zegt Ten Dam. ,,Toen wij dit pand kraakten, wilde de gemeente hier nog kantoren neerzetten. Door ons toedoen is hier sociale woningbouw verrezen''. Ook via vlugschriften laat het Fort weten dat het een maatschappelijke functie heeft en dat het daarin moet worden gesteund. ,,Andere boekhandels in de stad vinden ook dat we niet weg moeten'', zegt Ten Dam. Die zullen nooit Der Kampf bin ich of Theorie et pratique de la Revolution verkopen.

Ligt het aanvragen van een subsidie voor die `maatschappelijke functie' dan niet in de lijn der verwachting? ,,Nee'', zegt Ten Dam. ,,Dat maakt ons maar afhankelijk''. ,,Het Fort wil niet met ons naar een compromis zoeken'', zegt echter het WBA. ,,Aangeboden alternatieven slaan ze af en ze zoeken alleen maar de confrontatie.''