Najaarsoverleg geen `toverdag' van de polder

Het jaarlijkse najaarsoverleg tussen kabinet, werkgevers en werknemers over de arbeidsvoorwaarden staat morgen onder spanning.

Zeven procent. Niet minder. AbvaKabo-bestuurder J. Dieten vindt het najaarsoverleg morgen tussen kabinet, werkgevers en vakbonden over loonmatiging ,,meer dan een rituele dans''. Maar van een alomklinkende roep om een loonstijging van rond de twee procent trekt hij zich niets aan. ,,In de kinderopvang lopen de salarissen al jaren achter'', zegt hij. Stakingen liggen in het verschiet.

Meer dan anders staat de hoogte van de loonkosten centraal op het traditionele Najaarsoverleg tussen kabinet, werkgevers en vakbonden. Het massa-ontslag bij KPN, de vele winstwaarschuwingen en `11 september' zetten de toon. Het Centraal Planbureau (CPB) verwacht voor 2002 niet meer dan 1,5 procent groei.

Ondanks alle somberheid zet de FNV in op `maximaal' vier procent erbij. Unie MHP wil minimaal drie procent. Het CNV houdt het op 2,25 tot vier procent, afhankelijk van de situatie per sector. Allemaal te veel, zeggen de werkgevers. Bevriezing van de lonen is het verstandigste, zegt MKB Nederland. Het kabinet moet maar eens de WW- en WAO-premies verlagen. Het kabinet weigert, al wil het volgend jaar over de brug komen als de CAO-lonen onder het inflatieniveau uitkomen en werknemers er in koopkracht op achteruit gaan.

De remweg van de economie zo kort mogelijk houden, dat is wat iedereen wil. ,,Bij voorkeur korter dan de twee, drie jaar rond 1982 en 1992'', zegt Jan Willem van den Braak, secretaris sociale zaken van werkgeversvereniging VNO-NCW. En dat daarbij niet te hoge arbeidskosten van groot belang zijn voor de Nederlandse concurrentiepositie betwijfelt niemand. VNO-NCW-voorzitter Schraven kan morgen verwijzen naar de rem die bedrijven als ABN Amro, Akzo, KLM en KPN inmiddels hebben gezet op de loonstijgingen van hun topmanagers – een punt dat anders door de vakbonden gaarne wordt aangegrepen om loonmatiging te relativeren. Maar kan de samenspraak van sociale partners en het kabinet in het Najaarsoverleg de economie helpen bij de draai naar boven?

,,De echte loononderhandelingen vinden plaats door gezond verstand op decentraal niveau'', zegt CAO-onderhandelaar W. Waleson van FNV Bondgenoten. Ofwel: hij en zijn directe tegenstrever van de werkgevers bepalen de lonen, niet premier Kok, FNV-voorzitter Lodewijk de Waal of voorzitter Jacques Schraven van VNO-NCW. En bovendien: ,,Vakbonden zijn niet opgericht om lonen te matigen.'' Ook D. van Haaster van FNV Bouw zal zich er niet al te veel van aantrekken. Hij eist voor bouwvakkers in 2002 vier procent plus twee procent aan winstdeling.

Volgens CNV-voorzitter Doekle Terpstra zijn er de afgelopen weken over het Najaarsoverleg hoge verwachtingen gewekt. ,,De periode van directieve aansturing van bovenaf is voorbij. Het is zeker niet de toverdag van de polder.'' Het opleggen van lage looneisen voor vakbonden is volgens hem niet aan de orde, hoe graag werkgevers en kabinet dat naar zijn gevoel ook zouden willen. ,,Werkgevers roepen jarenlang dat CAO's maatwerk zijn, maar als het even minder gaat willen ze dat de vakcentrales weer strak coördineren.''

Maar al voltrekken de CAO-onderhandelingen zich al weer jaren per sector, decentraal, toch kan men ,,de symbolische waarde'' van het Najaarsoverleg ,,niet onderschatten'', zegt Terpstra. Als alle partijen laten blijken de analyse over de economische problemen te delen, dan bepaalt dat volgens hem in belangrijke mate de temperatuur van de echte loononderhandelingen per sector. Van den Braak (VNO-NCW), ook deelnemer morgen, heeft goede hoop: ,,Alle partijen zijn nu wel overtuigd dat er echt een ombuiging van de loonkosten moet komen.'' Maar CAO-onderhandelaar Van Haaster, meer op afstand, vindt het streven naar een gedeelde analyse een ,,slap verhaal''. ,,Die analyse hebben wij al lang gemaakt, dat gebeurt niet in het Najaarsoverleg.''

CAO-onderhandelaars Waleson en Van Haaster hechten vooral aan de ,,concrete afspraken'' in het Najaarsoverleg die zij niet decentraal kunnen maken. Verlaging van de lasten voor werkgevers bijvoorbeeld – ,,daar kunnen wij decentraal niet bieden'' zegt Waleson, maar het kan de onderhandelingen wel makkelijker maken.

Zelf brengen Waleson en Van Haaster dit jaar afspraken vanuit het najaarsoverleg van vórig jaar in de CAO-besprekingen in – zoals de winstdelingsregeling. Ach, zegt Jan Willem van den Braak, van VNO-NCW. Het ,,allerbelangrijkste en echte agendapunt'' is toch ,,dat we met elkaar de economische situatie nog eens doornemen.''