Gevoelserupties in de `Winterreise'

Bij een goede uitvoering van Schuberts Winterreise blijft de luisteraar niet warm verzorgd achter. Hij reist dapper mee met de `Wanderer', laat zijn dorp en zijn liefje achter zich, huilt in de sneeuw, trotseert blaffende honden en besluit zijn tocht onbeslist aan de zijde van de mysterieuze `Leiermann'.

De Oostenrijkse bariton Wolfgang Holzmair werkt regelmatig samen met pianiste Imogen Cooper, met wie hij een Winterreise opnam in 1995 (Philips, 446 407-2). In de Vocale Serie van de Kleine Zaal van het Concertgebouw boog Holzmair zich gisteravond opnieuw over de cyclus, en bewees hij zich een zanger wiens kwaliteit in de intimiteit van een live-uitvoering veel beter tot zijn recht komt dan op cd.

Hoewel ooit omarmd als `de nieuwe Fischer-Dieskau' is Holzmair een zanger met een zeldzaam onzwaar baritonaal timbre, dat in lyrische lichtheid zelfs neigt naar de Franse `baryton martin'. Ook inhoudelijk doet Holzmair als late veertiger in weinig aan de jonge noch de oude Fischer-Dieskau denken. Nergens rust of afstand zoekend in een vertellersrol doorleeft Holzmair de Winterreise als een angry young man bij wie elke tegenslag woede oproept en de waanzin zich al in een vroeg stadium aankondigt.

De Winterreise van Holzmair en Imogen Cooper is behalve temperamentvol in verscheidene opzichten opmerkelijk. Bijzonder fraai was de manier waarop Cooper liederen organisch in elkaar liet overlopen, waardoor zij zelf nieuwe verbanden suggereerde en tegelijkertijd gewag maakte van een uiterst sensitieve en intelligente benadering van de cyclus als geheel. Zo liet zij de laatste twee liederen rondom `Die Nebensonnen' inderdaad als bijzonnen naast elkaar staan, en sorteerde zo een des te schrillere contrastwerking tussen moed ('Mut!'), doodsverlangen (`Die Nebensonnen') en de charontische, wezenloze staat tussen leven en dood in (`Der Leiermann').

Holzmair overtuigt, als je eenmaal gewend bent aan zijn wat eenkleurig, snel vibrato, met een expressieve stem die hij soms echter ietwat polair benut. Waarom tussen alle gevoelserupties door niet iets minder agressie en meer van de reliëfrijke lyriek die klonk in `Gute Nacht', het begin van `Der Lindenbaum' en `Frühlingstraum'? Juist in de ingetogen passages is Holzmair vocaal op zijn sterkst. De onomwonden, haast sprekende manier waarop hij in `Die Post' een dialogue intérieur voerde bezat zelfs een ongehoorde zeggingskracht.

Concert: Winterreise van F. Schubert door Wolfgang Holzmair (bariton) en Imogen Cooper (piano). Gehoord: 13/11 Concertgebouw (Kleine Zaal), Amsterdam. Radio 4: 17/1, 20 u.

    • Mischa Spel