Geen liefdewerk

Het jaarlijkse rapport van de Europese Commissie over de toetredingsonderhandelingen met 13 kandidaat-landen is optimistisch gestemd. Het uitbreidingsproces ligt op schema, eind volgend jaar kan het overleg met de eerste groep toetreders worden afgerond. Meer dan een momentopname is dit niet. Ook al hebben nieuwe lidstaten zich het Europese acquis het totaal aan Europese wet- en regelgeving eigen gemaakt, de praktische toepassing zal nog problemen opleveren. De nieuwe leden beschikken niet over de bestuurlijke en rechtstatelijke structuur van het niveau van de Europese Unie. Aan het voorzien in deze lacune zal zowel door nieuwe en oude leden als door de instellingen van de Unie de komende jaren hard moeten worden getrokken.

Afgezien van kwesties als de financiering van de landbouw en van de structuurfondsen dienen zich twee gevaren aan voor een succesvolle uitbreiding. Aan de ene kant bestaat bij sommige lidstaten het verlangen het definitieve besluit over toetreding `politiek' te nemen. Dat suggereert minder strengheid bij het naleven van de voorwaarden. Frankrijk en Nederland zijn tegen een dergelijke gang van zaken. Terecht. Het gaat niet aan om maatwerk te eisen en ten slotte met slecht zittende confectie genoegen te nemen. Dat is noch in het belang van de Unie, noch in het belang van de toetreders, al was het maar omdat toegevendheid aan de één nadelig kan uitpakken voor de ander.

De keerzijde van deze medaille is dat strengheid niet een maskerade mag worden van onwil. Van de toetreders worden grote offers gevraagd, maar dat geldt ook voor de oude leden. Vasthouden aan de communautaire regels is noodzakelijk voor het verzekeren van het Gemeenschappelijk belang. Dit mag echter nooit een alibi worden voor ongenuanceerd opkomen voor gedateerde nationale privileges. Frustratie door onnodige vertraging dient voorkomen te worden. EU-uitbreiding met staten in Oost- en Zuid-Europa is geen liefdewerk. Ook zonder hen zou de Unie te maken hebben met haar onmiddellijke omgeving. Geografie en geschiedenis kunnen niet ongedaan worden gemaakt. Opneming van de kandidaten in de Unie stoelt om te beginnen op erkenning van dat feit.