Zwakke gemeente, sterk bedrijf

Volgens de VNG staan gemeenten betrekkelijk machteloos tegenover onderlinge prijsafspraken van bedrijven bij aanbestedingsprocedures. Een sterkere NMa kan wellicht uitkomst bieden.

Lokale overheden staan machteloos tegenover bouwconsortia die bij aanbestedingsprocedures onderling prijsafspraken maken. Met name kleine en middelgrote gemeenten hebben veelvuldig met vermoedens van dergelijke praktijken te maken, maar hebben geen middelen om dergelijke bedrijven uit de procedure te weren, stelt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Ook de vorige maand door de Tweede Kamer aangenomen wet Bibob die overheden de gelegenheid biedt om inschrijvers bij aanbestedingsprocedures op integriteit te screenen, biedt daarvoor geen soelaas.

Adviseur van het ministerie van Justitie, F. Zalm, zei gisteren op een congres over de Bibob-wetgeving dat hem bij een rondgang langs gemeenten in het land regelmatig berichten bereiken over vermoedens van prijsafspraken bij aanbestedingsprocedures. ,,De Bibob-wet maakt het gemeenten mogelijk om bouwconsortia te screenen bij de databanken van de fiscus, justitie en politie. Maar prijsafspraken worden in achterkamertjes gemaakt. Die zijn ook met de Bibob-wet niet te controleren.''

Wel hebben grote gemeenten expertise in huis om bij aanbestedingsprocedures bedrijven uit de procedure `te filteren'. Zo beschikt de gemeente Amsterdam over een apart bureau `Screening en Bewaking' dat met speciale machtiging van het ministerie van Justitie antecedenten van ingeschreven bedrijven bij Europese aanbestedingsprocedures kan natrekken bij politie, fiscus en justitie. Het bureau beschikt ook over expertise om de bedrijfsstructuur en de financiële administratie van ingeschreven bedrijven op rechtmatigheid te controleren, ook na het binnenhalen van een opdracht. Eenvijfde van de door dat bureau gescreende bedrijven werd na dergelijk onderzoek van deelname aan de procedure uitgesloten, onder meer wegens valsheid in geschrifte of onduidelijkheden in de organisatiestructuur.

Ook Rotterdam heeft een intern Bureau Aanbestedingen, dat gemeentelijke diensten die aanbestedingsprocedures uitschrijven, adviseert. Dat bureau kan dergelijke procedures ook stopzetten als het verschil tussen de gereserveerde begrotingsbedragen en de ingediende offertes te groot is. Ook controleert het bij Justitie of betrokken ondernemers bonafide zijn. In tegenstelling tot Amsterdam komt het in Rotterdam volgens een woordvoerder van de dienst Gemeentewerken ,,slechts incidenteel voor dat een bouwbedrijf op voorhand van de procedure wordt uitgesloten.''

De gemeente Amsterdam wil nu afspraken maken met Rijkswaterstaat om bouwconsortia die inschrijven voor grote infrastructurele projecten als de Noord/Zuidlijn zorgvuldiger te screenen. Want ook Rijkswaterstaat, de komende jaren met Amsterdam de grootste opdrachtgevers in de utiliteitsbouw, heeft nauwelijks screeningsmogelijkheden.

Wethouder Dales, verantwoordelijk voor de aanbestedingsprocedure voor de Noord/Zuidlijn, een nieuwe metrolijn onder de Amsterdamse binnenstad, bepleit de instelling van een landelijk bureau met dezelfde bevoegdheden als het Amsterdamse bureau Screening en Bewaking. Bovendien moet de Nederlandse Mededingsautoriteit (NMa) worden opgetuigd met een aparte Bouwkamer, zoals het ook een Vervoerskamer heeft voor onderzoek naar concurrentievervalsing in de vervoerswereld. Tot nu toe is de Nma, ondanks pogingen daartoe, er volgens Dales niet in geslaagd om prijsafspraken of kartelvorming in de bouwwereld bloot te leggen.