Strijdbaar theoloog

Gijsbertus Hendricus (Bert) ter Schegget, de hervormde theoloog en oud-hoogleraar in de christelijke ethiek die eind vorige week op 74-jarige leeftijd overleed, werd in 1927 geboren als domineeszoon. Hij groeide op in Amsterdam en ging daar in de oorlogsjaren naar het Gereformeerd Gymnasium. Van 1947 tot 1953 studeerde hij theologie aan de UvA. Vrienden typeren hem als `een echte Amsterdammer', met alle directheid en geëmotioneerdheid van dien.

Na zijn afstuderen was hij predikant in Vreeland aan de Vecht, in Willemstad op Curaçao, in Caracas (Venezuela), in Berlijn en in Noord-Italië. Vooral in de West maakte hij kennis met de zwartste kanten van het kapitalisme, waarvan hij de uitwassen zijn hele verdere leven bleef bestrijden. Hij was uiterst links georiënteerd, maar hield zich als theoloog intens bezig met de bijbelse theologie en met de 17de-eeuwse leer van zijn kerk dat de mens geneigd is tot alle kwaad en niet in staat tot enig goed.

Als predikant kon Ter Schegget iemand er flink van langs geven en vanaf de kansel vloeken over wat er in de wereld gebeurde. Alles en iedereen stelde hij onder kritiek, omdat hij zich zo intens met de `verworpenen der aarde' verbonden voelde.

Hoewel hij een hoogontwikkeld theoloog was, werd hij keer op keer gepasseerd bij kerkelijke benoemingen. Na meer dan vijf jaar kerkelijk touwtrekken gebeurde in 1981 dan toch wat zo velen hadden gehoopt en wat door even zo velen werd gevreesd: de hervormde synode benoemde hem alsnog tot kerkelijk hoogleraar in Leiden. Elf jaar eerder was hij in Amsterdam met zijn dissertatie Het beroep op de stad der toekomst een van de eerste Nederlandse theologen geweest die de `theologie der bevrijding' ter sprake brachten. Volgens hem was er geen geloof in God mogelijk zonder protest tegen de grondstructuren van de wereld en was er omgekeerd geen protest en geen revolutie mogelijk zonder geloof in God.

Sommige van zijn vrienden, onder wie de voormalige CDA-politicus W. Aantjes, noemen hem een echte `Bergrede-christen', naar het tekstgedeelte uit de bijbel waarin aanzetten voor een radicale en geweldloze ethiek en politiek worden gegeven. Ter Schegget zag zichzelf echter niet als pacifist. Ook wilde hij geen `marxist' worden genoemd, al was hij ten diepste door Marx geïnspireerd. Het ging om meer dan etiketten. In feite meer om het doen dan om het prediken van het evangelie.

Dominee Lugtigheid die de rouwdienst leidt bij het afscheid van Ter Schegget, zegt dat Bert en zijn vrienden er ondanks hun enthousiasme en vechtlust in de jaren '70 en '80 toch niet echt in geslaagd zijn het kerkelijke leven te vernieuwen: de kerken zijn alleen maar leger en kleiner geworden. Uiteindelijk werd de omstreden theoloog toch nog persona grata in de hervormde kerk. De laatste tien jaar van zijn leven was hij ook milder en minder radicaal geworden. Maar hij bleef preken, bijna elke zondag, tot aan het einde.

    • Frits Groeneveld