Onbekende wateren

De snelle val van Kabul plaatst de Amerikaanse regering voor een dilemma. Het humanitaire belang botst met het diplomatieke. De hulpverlening aan noodlijdende steden en dorpen kan snel op gang worden gebracht nu de Talibaan in verschillende delen van het land op de vlucht zijn. Anderzijds, en dat geldt vooral voor de hoofdstad Kabul, lijkt de zegevierende Noordelijke Alliantie weinig genegen de vruchten van haar offensief te delen met etnische groepen die zij als vijand beschouwt. Die onwil dwarsboomt het voornemen van de VS en van de VN om in Afghanistan een zo breed mogelijke interim-regering te installeren. Daartoe vindt druk beraad plaats in de marge van de jaarlijkse, door de gebeurtenissen van 11 september uitgestelde topconferentie van de volkerenorganisatie, die momenteel in New York wordt gehouden. In New York wordt gepraat, in Kabul wordt gehandeld.

Hoe verrast ook de Amerikaanse regering is door de gebeurtenissen, blijkt uit een vraaggesprek van de New York Times gisteren met minister Powell. Hij erkent dat ,,zodra je iets begint als dit, het de neiging heeft te gaan rollen, en ze kunnen het niet stoppen''. Maar het maximale dat Powell op dat moment verwachtte, was ,,iets van een concentratie'' van noordelijke troepen ten noorden van Kabul ,,in de komende 24 uur''. Dat zou nauwkeurig hebben gepast in het scenario dat de minister aanhield. Zware pressie, maar nog geen verovering in afwachting van de resultaten van het New Yorkse overleg. Met de val van de stad is dat scenario geschiedenis.

Onduidelijk is intussen wat de militaire consequenties zijn van de snelle opmars van de Noordelijken. Powell: ,,Het schijnt dat er een algehele verslechtering is van de militaire positie van de Talibaan ik zou het nog geen ineenstorting noemen, maar een ernstige verslechtering.'' Dat de Talibaan het noorden opgeven kan een tactische reden hebben. Hun basis ligt in het zuiden, in het gebied van de Pathanen. Maar als het klopt dat de Talibaan daar posities ontruimen, begint dit op ineenstorting te lijken. Powell erkende dat geheime operaties zijn ondernomen om de greep van de Talibaan op het centrum en het zuiden van het land te verzwakken.

De hulpverlening die nu op gang komt, kan volgens Powell een extra stimulans zijn voor clanleiders in het zuiden om zich van de Talibaan te ontdoen. Het land werd al voor de elfde september geteisterd door droogte en een voedselcrisis. Zelfs als alles op alles wordt gezet, zal de nood niet simpel kunnen worden gelenigd. Washington hoopt desondanks dat hulpverlening resultaten oplevert die de noodzaak van militair optreden verminderen.

De Amerikaanse regering heeft zich met haar luchtoorlog tegen de Talibaan in onbekende wateren begeven, erkent Powell. Voor opluchting is dan ook nog lang geen reden. Kwade kansen zijn er alom, bijvoorbeeld de kans van een guerrillastrijd van Talibaan en Al-Qaeda tegen de op te richten internationale troepenmacht die een interimregering in Kabul in het zadel moet houden. Bovendien zouden Osama bin Ladens cellen kunnen worden geactiveerd om met zelfmoordaanslagen elders in de wereld wraak te nemen voor de mogelijke nederlaag van hun leidsman. Bush heeft herhaaldelijk gewaarschuwd dat de strijd tegen het internationale terrorisme langdurig zal zijn. De val van Kabul maakt die waarschuwing niet minder geldig.