`Dans om de dans is mij niet genoeg'

Choreografe Beyhan Murphy keerde na zeventien jaar Groot-Brittannië terug naar haar geboorteland Turkije.

Moderne dans is per definitie multicultureel en in letterlijke, soms ook figuurlijke zin, grensverleggend. Waar het klassieke ballet `behept' is met vastomlijnde regels – in China is een plié exact dezelfde als een plié in Egypte of Venezuela – is moderne dans een non-descripte en van origine al eclectische bewegingsvorm. Dat het Holland Dance Festival choreografen uit achttien landen op het programma heeft staan zegt iets over de verscheidenheid aan culturele invloeden binnen de moderne dans. Amerikaanse hiphoppers en Chinese esthetiek, maar ook Turks feminisme à la Pina Bausch: de kruisbestuiving tussen moderne dans en eigen culturen is een gegeven.

Dat geldt ook voor Beyhan Murphy. In 1992 kreeg ze het verzoek om het gezelschap Modern Dance Turkey in Ankara op te richten, het enige moderne-dansgezelschap in de islamitische wereld. Op dat moment woonde en werkte ze al zeventien jaar in Groot-Brittannië en was ze getrouwd met Pete Murphy, de zanger van de rockband Bauhaus. Ze ging terug en zag het als haar taak een volwaardig eigentijds gezelschap op de Turkse (en internationale) kaart te zetten en het overwegend islamitisch thuispubliek te laten kennismaken met een relatief onbekende kunstvorm. In de afgelopen negen jaar creëerde ze soms abstracte choreografieën, dan weer koos ze voor de theatrale dansvorm waarin bijvoorbeeld de Turkse man en het fenomeen snor het op hilarische wijze moesten ontgelden. In een hoop opzichten was het openhartige fysiek misschien wennen, maar zeker door satire als `vertelvorm' te kiezen veroverde Murphy veel harten van landgenoten.

Door de telefoon vertelt Murphy: ,,In de Ottomaanse literatuur is satire het geijkte middel om mensen maatschappelijk op te voeden. Net als het dagelijks leven hier is de kunst half tragisch, half komisch. Tegenstellingen tussen de hoge en de lage klasse, hoge en lage cultuur zijn er altijd geweest en lenen zich uitstekend voor satire. Vandaar dat ik er vaak voor kies. Dans om de dans is mij niet genoeg, kunstenaars moeten worden afgemeten aan hun maatschappelijke situatie. Het draait in elke cultuur om politiek, omdat die zoveel invloed heeft op ons leven. Dat ik in mijn werk educatief bezig ben is een keuze en daarbij ben ik niet bang om anders te zijn of niet tot de canon van de westerse dansstijl te behoren. Er is in het westen altijd zo'n enorme competitie en concurrentiestrijd in de kunst, gelukkig sta ik er nu buiten en maak ik iets wat oprecht is. Ik leef en werk weer in Turkije, ontwikkel er mijn identiteit als kunstenaar, hoewel ik zelf een toerist was toen ik na zo lange tijd weer terugkeerde''.

Niet alleen het Turkse publiek werd gewonnen voor de moderne dans van Murphy, ook door de bijna hysterische lachbuien van het Duitse publiek kwamen twee culturen bij elkaar. Turken die zichzelf en hun cultuur op de hak namen, dat was nog nooit vertoond en het doorbrak de moeizame politieke correctheid. Murphy: ,,Humor overstijgt alle culturen en geografie. Daarom maak ik weliswaar voorstellingen met een vaderlandse esprit maar echt cultuurspecifiek zijn ze niet. Toch wilde ik in de Travelogue 2001/ Seyahatname 2001 wat dieper gaan, ik wilde meer regisseren dan choreograferen. De rijke geschiedenis van Turkije werd mijn uitgangspunt omdat tijd me fascineert. De reisobservaties van de 17de-eeuwse schrijver Evliya Celebi combineer ik met zoektocht van de schrijver Orhan Pamuk. Celebi legde zijn reis af per kameel en doorspekte zijn tekst met allerlei magie, wij kunnen tegenwoordig dankzij internet binnen een seconde magisch en wonderlijk naar de andere kant van de wereld reizen. Ik stelde mezelf in deze voorstelling de vraag: waar reizen we naar toe, filosofisch en psychologisch? In Travelogue 2001 onderneem ik die reis door heden en verleden in theatrale en multimediale vorm. Het grappige was dat, ondanks tekst en theater, de dans zich als vanzelf aandiende. Wat in je zit verloochent zich blijkbaar niet.''

Travelogue 2001 / Seyahatname 2001: op HDF 30/11 en 1/12 in Theater aan 't Spui Den Haag. Inf. www.hollanddancefestival.com of (070) 4277369.