Van Gaal en Oranje zijn een karikatuur geworden

Als in een goedkoop koningsdrama laat bondscoach Louis van Gaal de KNVB en de selectie van het Nederlands elftal nog twee weken gissen naar een besluit dat hij al heeft genomen. Blijft hij of stapt hij op, luidt de vraag sinds Oranje door tien gepassioneerde Ieren werd uitgeschakeld voor het WK van volgend jaar. Het zielloze spel van Nederland tegen Denemarken (1-1) en het gekunstelde optreden van de bondscoach versterkten zaterdag in een vrieskoud Kopenhagen het gevoel dat hij binnenkort met de staart tussen de benen vertrekt.

Natuurlijk zal Van Gaal zijn functie niet in alle nederigheid neerleggen – als dat inderdaad de uitkomst is van een al twee maanden durende, innerlijke dialoog. Krampachtig wekte hij met de introductie van een nieuw systeem zonder vleugelspelers de indruk een `doorstart' te maken met een ploeg die zelfs als sparringpartner nauwelijks serieus kan worden genomen. Het verblijf in Kopenhagen leerde dat Van Gaal geforceerd zichzelf imiteert. De oefenwedstrijd tegen Denemarken droeg voor Nederland toch al een masochistisch karakter. Desondanks trachtte Van Gaal bij zijn vrij lusteloze spelers een sfeer te creëren alsof in het Parken Stadion een wildcard voor het WK was te verdienen.

Van Gaal acteerde daarbij de trainer die in de jaren negentig Ajax droomvoetbal liet spelen. Maar als bondscoach kan Van Gaal niet accepteren dat de internationals hem liever als een `bezigheidstherapeut' zien die telkens in kort tijdsbestek het wiel opnieuw wil uitvinden. En het wordt al helemaal niet meer geaccepteerd dat Van Gaal als een strenge bovenmeester een speler openlijk terechtwijst als zijn stropdas niet keurig is gestrikt. Het is ook een potsierlijk beeld om inspanningsfysioloog Raymond Verheyen telkens als een hopman de dug-out te zien verlaten als de wisselspelers zich gaan warmlopen. Alsof Oranje zich nog laat programmeren.

Desondanks benadrukte Van Gaal zijn geschonden autoriteit door zijn beoogde opstelling voor het duel met Denemarken op het laatste moment drastisch te wijzigen. Zijn spelers konden tijdens een door hondenweer geteisterde training in Hoenderloo namelijk ,,niet de vrije man vinden'', al had dat voor Van Gaal na de belabberde WK-kwalificatie geen verrassing mogen zijn. Voor straf mocht spits Van Nistelrooy in Kopenhagen slechts een kwartiertje opdraven en verdwenen tevens Landzaat en Zenden uit de basisopstelling. Zullen ook die internationals niet het idee hebben gekregen dat de bondscoach over zijn graf heen wil regeren? Het moet juist allemaal losser, betoogden ze in de aanloop naar deze overbodige interland.

Zowaar liet Van Gaal zich vorige week tijdens het trainingskamp in Hoenderloo verleiden tot een etentje met zijn spelers. Maar in die benadering is de rechtlijnige coach net zo geloofwaardig als een dominee in een discotheek. Het is de tragiek van Van Gaal dat zijn mentaliteit niet strookt met de filosofie van de voetballende miljonairs die in de mislukte WK-campagne hardhandig op hun gebrekkige mentaliteit zijn gewezen. Fijntjes wees de Deense bondscoach Morten Olsen zaterdag op het grootste manco in het Nederlandse voetbal. Nostalgie voert volgens hem de boventoon in de romantische visie dat schoonheid immer moet prevaleren. ,,En als het dan even tegenzit, werpen jullie de handdoek'', zei de trainer die anderhalf jaar bij Ajax werkte.

Van Gaal had echter al openlijk afscheid genomen van het Nederlandse cultuurgoed door niet langer te preluderen op uitstervende buitenspelers. Om Oranje noodgedwongen nu al de weg te wijzen naar het EK in 2004 en het WK van 2006 presenteerde hij zaterdag een concept met twee spitsen. Van Gaal noemde de ruimtes op de flanken ,,operationele gebieden'' en citeerde daarbij Rinus Michels, die hij als bondscoach zo graag had willen overtreffen. Maar waarom zou Van Gaal een nieuwe strategie ontwerpen als zelfs zijn aanvoerder Frank de Boer vermoedt dat hij de eer aan zichzelf houdt? Zo leek de bondscoach in Denemarken het script voor te lezen van een film die niet door hem wordt uitgebracht.

Het is bovendien nog een slechte film, gelet op de voorpremière in Kopenhagen. De twee spitsen Hasselbaink en Makaay onderstreepten dat ze in Oranje nooit beantwoorden aan de reputatie die ze bij hun clubs hebben opgebouwd. Op slag van rust ramde Hasselbaink de bal uit een strafschop met enig geluk nog wel achter doelman S⊘rensen. Maar in het toch al bedroevende aanvalsspel was de aanvaller van Chelsea een hinderlijk obstakel, terwijl Makaay geheel onzichtbaar bleef. Schaduwspits Kluivert leek stiekem te rebelleren tegen een systeem waar hij zijn scepsis over uitgesproken heeft. In gedachten verkeerde Kluivert bovendien bij Barcelona, dat hem, Frank de Boer en Reiziger met een privé-jet ophaalde om ze gisteren tegen Valladolid te laten spelen.

Nog pijnlijker voor Van Gaal was de constatering dat een gehandicapt Denemarken met fraai positiespel Nederland in de eerste helft de spiegel van het verleden voorhield. Onder die omstandigheden maakte middenvelder Boateng een redelijk debuut en camoufleerde doelman Moens bij zijn rentree met enkele reddingen hoe matig hij functioneert als `meevoetballende' verdediger. Ronduit meelijwekkend waren de invalbeurten van Seedorf en Zenden.

Het deed er niet toe bij de schertsvertoning in Kopenhagen, waar het Nederlands elftal én bondscoach Van Gaal benadrukten dat ze een karikatuur van zichzelf zijn geworden. In dat opzicht geeft de KNVB zijn leidsman te veel eer door hem wellicht zelfs zijn eigen afscheid te laten regisseren.

Denemarken

1

Nederland

1

Ruststand 0-1. 45. Hasselbaink 0-1 (strafschop), 84. J⊘rgensen 1-1 (strafschop). Schds: Dougal (Sch). Tsch: 22.000. Geel: Michaelsen (Den), Reiziger en Zenden (Ned).