Tekening Jan Toorop naar erfgenaam in VS

De Stichting Boijmans van Beuningen heeft na drie jaar touwtrekken besloten de door de nazi's geroofde tekening `Godsvertrouwen' af te staan aan de New Yorkse bankier Walter Eberstadt.

Joop van Caldenborgh, bestuursvoorzitter van de Rotterdamse Stichting Boijmans van Beuningen, wil niet zeggen onder welke voorwaarden Jan Toorops tekening Godsvertrouwen wordt teruggegeven aan Walter Eberstadt in New York. In augustus wees Eberstadt een voorstel van de Stichting Boijmans van Beuningen af omdat hij zich toen niet kon verenigen met de voorwaarden die eraan verbonden waren. De stichting wilde dat de tekening nooit aan een ander museum dan Boijmans van Beuningen geschonken zou worden en in geval van een verkoop zou dat alleen kunnen aan de stichting en wel voor hetzelfde symbolische bedrag van 2000 gulden dat Eberstadt er nu voor zal betalen. Volgens Van Caldenborgh accepteert Eberstadt nu `alle voorwaarden met betrekking tot donatie en verkoop'. Maar of aan die voorwaarden nog iets is veranderd, wil hij niet bekend maken.

Eberstadt besloot begin 1999 om de tekening Godsvertrouwen op te eisen van de Stichting nadat hij in 1998 had ontdekt dat zijn ouders, het echtpaar Eberstadt-Flersheim, hierover in de jaren vijftig vergeefs een bittere strijd hadden gevoerd met de Nederlandse autoriteiten. De teruggave van de tekening werd in 1954 op formele gronden geweigerd: het verzoek was niet op tijd ingediend. Volgens een uitspraak uit 1955 van de rechtbank in Frankfurt was de stichting toch verplicht de tekening alsnog aan de erfgenamen te retourneren. De Duitse rechter beriep zich daarbij op de door de Geallieerden uitgevaardigde `Restitutie-wet' die ook bindend was voor teruggave-kwesties buiten Duitsland. Maar de toenmalige Rotterdamse burgemeester G.E. Van Walsum, die ambtshalve lid was van het bestuur van de Stichting Boijmans van Beuningen, schoof het vonnis van de Duitse rechter in 1958 terzijde. Het echtpaar Eberstadt-Flersheim zag toen geen mogelijkheid meer om de tekening in hun bezit te krijgen en ze gaven hun pogingen op.

Vanaf het moment dat hun zoon Walter Eberstadt probeerde het onrecht dat zijn ouders was aangedaan te herstellen en een claim indiende, heeft de stichting onder druk gestaan om afstand te doen van de tekening. De Amerikaanse regering en het World Jewish Congress drongen aan op teruggave van Godsvertrouwen en ook de Nederlandse overheid trachtte de stichting daartoe te bewegen. De voormalige Amerikaanse ambassadeur in Nederland, Cynthia Schneider, adviseerde een aantal grote bedrijven die regelmatig exposities van Museum Boijmans van Beuningen sponsoren, de financiële steun te heroverwegen zolang de tekening niet was teruggegeven. Het Amerikaans-Nederlandse bedrijf Unilever schreef daarop een brief aan de museum-directie waarin werd aangedrongen op een spoedige oplossing van de zaak. In mei van dit jaar kondigde museumdirecteur Chris Dercon aan de tekening uit het museum te zullen verwijderen als die niet terugging naar Eberstadt.

Joop van Caldenborgh liet namens het bestuur keer op keer weten niet te zullen zwichten voor de pressie die werd uitgeoefend. Volgens de statuten van de stichting moet meer dan tweederde van de bestuursleden voor teruggave zijn. Dat aantal werd net niet gehaald, maar afgelopen zomer leken enkele bestuursleden geneigd hun standpunt te wijzigen.