De glijbaan naar de WAO is nog altijd spiegelglad

De SER is nog altijd verdeeld over een harde aanpak van de WAO, zoals voorgestaan door de commissie Donner-II. Piet Hein Donner zelf rekent op brede politieke steun.

Piet Hein Donner víndt het niet tegenstrijdig. Toch is het opmerkelijk dat hij enerzijds constateert dat het merendeel van ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid om psychische redenen te voorkomen is onder de huidige wet, en anderzijds dat we niet moeten doormodderen met ,,een wet die zieke werknemers de WAO intrekt''. Deugt die wet, of deugt hij niet.

Raad van State-lid Donner (CDA) gaf de afgelopen twee jaar leiding aan twee commissies die zich bezighielden met de WAO. De commissie die als eerste werd ingesteld – Donner I, met medische experts van arbodiensten en uitvoeringsinstellingen – was bedoeld om binnen de huidige wetgeving te komen tot een daling van de groei van het aantal arbeidsongeschikten met (veelal vage) psychische klachten. Deze groep maakt ongeveer een derde van alle WAO'ers uit.

De meer politiek gekleurde commissie-Donner II moest voorstellen maken om het hele WAO-stelsel om te gooien om het grootste sociaal-economische probleem van het land – de groei richting een miljoen arbeidsongeschikten – nu eens echt aan te pakken.

Dit voorjaar kwam Donner II met een voorstel voor een ingrijpende wetswijziging: alleen mensen die echt niet meer kunnen werken zouden nog een WAO-uitkering mogen krijgen (de huidige volledig arbeidsongeschikten). En werkgever en zieke werknemer moeten in ieder geval twee jaar lang proberen tot werkhervatting te komen, tenzij sprake is van een ernstige, objectiveerbare ziekte.

Afgelopen week publiceerde Donner I een praktische `leidraad' voor bedrijven, arbodiensten, bedrijfsartsen en werknemers om het ziekteverzuim om psychische redenen – zoals burnout, stress of persoonlijkheidsstoornissen – vanaf de eerste week aan te pakken. De ene Donner zegt dus dat een praktische aanpak WAO binnen de huidige wet grotendeels kan voorkomen, de andere zegt dat de wet gewijzigd moet worden. Donner: ,,Binnen het huidige stelsel is best veel mogelijk, maar je moet er voor zorgen dat ook de wet werknemers en werkgevers meer prikkelt de goede richting in te gaan.''

Zelf vindt hij dat beide voorstellen op elkaar aansluiten. Beide gaan er volgens hem vanuit dat werkgever en werknemer samen het ziekteverzuim moeten aanpakken; de werkgever moet zonodig het werk aanpassen en de werknemer moet actief meewerken aan zijn herstel. Doet de werknemer aantoonbaar te weinig, dan moet hij op zijn loon worden gekort. Maar het is ook niet goed als de werkgever te weinig doet. Zeker vanaf de derde week van het ziekteverzuim moeten de bedrijfsarts en de werkgever in actie komen, want ziekteverzuim is ,,een glijbaan'' naar de WAO. Van alle mensen die drie maanden ziek zijn, komt de helft in de WAO terecht. `Even rust is goed; met rust laten nooit', stelt dan ook de leidraad van Donner I.

Donner I vindt dat de werkgever zich beter moet informeren over de ziekte dan nu vaak gebeurt. De suggestie dat hij hiermee wil tornen aan het medisch beroepsgeheim en de privacy van zieke werknemers noemt hij ,,kletskoek''. De huidige wet geeft de werkgevers volgens hem al het recht op informatie over de ziekte, althans als de bedrijfsarts dit vertaalt ,,naar het procesniveau waar de werkgever verder mee kan'', ofwel wat de werknemer wel en niet kan.

Bij grote ondernemingen als AKZO Nobel en Shell is de werkwijze die Donner voorstelt al grotendeels ingevoerd en worden er ook successen mee geboekt. Mensen met psychische klachten gaan hier veel sneller weer aan het werk, zo constateerde onderzoeksbureau Nyfer een half jaar geleden. Donners leidraad moet er voor zorgen dat deze benadering ook elders toegepast gaat worden.

Tegenstand tegen dit `Donnerplan' is er niet. Anders is dat bij het `grote Donnerplan'. Het kabinet heeft de Sociale Economische Raad (SER) om een advies gevraagd, maar de onderhandelingen tussen vakbonden en werkgevers verlopen uiterst moeizaam. Met name Donners harde opdeling van volledig arbeidsongeschikten (wel een uitkering) en gedeeltelijk arbeidsongeschikten (geen uitkering) zorgt voor problemen. Er zijn al verschillende alternatieven en aanpassingen over tafel gegaan, maar de werkgevers en vakbonden leken tot vandaag nog ver verwijderd van unaniem advies aan het kabinet.

Donner zelf heeft nog steeds de hoop dat de SER eruit komt en dat het kabinet voor de verkiezingen een plan gereed heeft. ,,De SER is nog maar vanaf eind augustus bezig. Dat is niet bovenmatig lang.'' Ook bij de politieke partijen ziet hij nog steeds steun voor zijn plannen. Alleen de VVD is in zijn verkiezingsprogramma met alternatieve ideeën gekomen. Donner: ,,Maar ik verwacht dat ook zij uiteindelijk niet onwillig zullen zijn om onze plannen door te voeren''.

    • Herman Staal