Beethoven

,,Wat mij erg fascineert in Beethoven, is het haaks op de wereld staan. In zijn Heiligenstadt-testament zegt Beethoven dat mensen hem een mensenhater noemen, maar niet beseffen wat er met hem aan de hand is. Zijn probleem om onder de mensen te komen, zijn zelfgekozen eenzaamheid, zijn dwarsheid, zijn creativiteit, zijn levensdrift, dat spreekt mij heel erg aan.''

Hans Dagelet maakte samen met regisseur Bart van Rosmalen en dirigent Leonard van Goudoever van het Filmorkest Max Tak de voorstelling Vijf Kamers op grond van een gelijknamige, vijfdelige monoloog van Lodewijk de Boer. Dagelet speelt in het orkest soms mee als trompettist. Dagelet komt met meer muziektheater en maakt ook nu zelf een jazz-cd met o.a. muziek van Martijn Padding.

,,Met Beethoven had ik nooit zoveel, hij was voor mij man met streng gezicht, een voornaam uiterlijk. Ik kende alleen de grote symfonieën, waarmee ik nogal moeite had: de Pastorale met die vogeltjes! Ik heb me toen verdiept in zijn biografie, in de trio's en strijkkwartetten, ook via mijn vrouw, de violiste Esther Apituley. Bij zijn optredens als pianist improviseerde Beethoven veel, hij was een Thelonious Monk avant la lettre, een man die zijn tijd ver vooruit was en dingen deed waaraan de oren nog niet waren gewend.

,,Ik presenteerde bij Frans Brüggen een Beethovenconcert voor kinderen en vertelde over zijn vader, die vond dat de jonge Beethoven aan de piano zo'n herrie maakte en dat Beethoven zei: `Ach vader, wat maakt het uit?' En hij kraste zo op zijn viool: `Ach vader, wat maakt het uit.' Toen ik later vroeg: `Wat zei Beethoven toen?', schreeuwden de kinderen: `WAT MAAKT HET UIT?'

,,Beethoven heeft veel paralellen met de toneelauteur Beckett en de schrijver Céline. Beckett, een groot Beethovenliefhebber, stond ook erg haaks op de wereld met zijn taal, die hij uit elkaar trok en opnieuw in elkaar zette. Ook Céline gooide de taal om, stond te boek als mensenhater en had gehoorstoornissen. Hij hoorde voortdurend kerkklokken en fluitketels.

,,Vijf Kamers is een heel persoonlijke zoektocht van ons trio naar Beethoven. Het is een thema-avond: ik heb een aantal vrienden uitgenodigd, een cameravrouw laat op een scherm veel documentair materiaal uit boeken zien, scherm, het Filmorkest Max Tak speelt allerlei Beethovenbewerkingen. We dagen Beethoven uit, we roepen hem ter veranwoording. Ik ben de gastheer, maar Beethoven neemt steeds meer bezit van mij.

,,Beethovens voogdij over zijn neef Karl was een vader-zoonsituatie, die moest goedmaken wat hij bij zijn eigen vader had gemist. Ik geloof niet, wat de film Immortal Beloved poneerde, dat de neef ècht zijn zoon was en dat zijn schoonzuster de `unsterbliche Geliebte' was. De brief aan de `unsterbliche Geliebte' staat voor de liefde die Beethoven voelde voor allerlei vrouwen, maar die tot niets leidde. Hij was volgens mij licht-paranoïde en had een angst om zich te binden. Voordat ik wist dat die brief echt voor een vrouw was bestemd, dacht ik dat het een brief was aan een alter ego, of dat de `unsterbliche Geliebte' de dood is'. Beethoven schrijft over `ewig mein, ewig dein, ewig uns'. Iets dat bij elkaar komt, voor mij is dat het sterven.

,,Beethovens doofheid heeft in zijn muziek misschien een verrijking teweeggebracht. Ik kan heel moeilijk noten lezen, zodat ik niet wordt geremd door kennis van akkoorden, waardoor mensen denken: `hoe haalt hij het in zijn hoofd?' Hier speel ik een stukje in de fuga, Gil Evans-achtige akkoorden waar ik doorheen fiets. En ik speel mee in de toegift, een stukje Pastorale.''

Vijf Kamers: 16 t/m 24/11 (beh. zo en ma) Bellevue Amsterdam. Res. (020) 5305301; tournee t/m 30/3. Inl.: (020) 6164004; www.hummelinckstuurman.nl

    • Kasper Jansen