Wakkere juristen

Wakker Dier is gevestigd in de 3de Oosterparkstraat in Amsterdam, boven het Leger des Heils. Daar heb ik een gesprek gehad met Mattheus Bleijenberg en Sjoerd van de Wouw en in dit gesprek heb ik voorspeld dat de exploitatie van dieren almaar zal toenemen. Ze reageerden een beetje geshockeerd, die mannen. Maar ik bedoelde niet dat het dus zinloos is de scherpe kantjes er af te slijpen. Integendeel.

Met een begroting van 470.000 gulden (allemaal donaties), drie vaste krachten en zo'n 250 vrijwilligers voert Wakker Dier over een breed front actie tegen de bio-industrie. Ze halen voortdurend de pers. In juli het vervolgingsbeleid tegen overtreders van het Varkensbesluit, in augustus de oprukkende wegkwijnziekte onder biggen en in oktober het zoveelste succes bij de Raad van State, vernietiging van een vergunning tot uitbreiding van een kippenbedrijf.

Wij winnen, zeggen ze, 80 procent van onze zaken. Alleen de gemeente Ede al, zeggen ze, heeft in de loop der jaren tweehonderd procedures van ons verloren.

Wakker Dier is niet wars van enig straatrumoer; ze doen nog steeds dingen waarbij een megafoon van pas komt. Maar het accent ligt tegenwoordig toch op de procesgang, het spandoek wordt verdrongen door de pleitnota. Bij de tegenpartij zie je trouwens hetzelfde: varkensboeren en hun juristen op zoek naar mazen in de wet, zwakke plekken in bestemmingsplannen en dergelijke. Het zal niet lang meer duren of het sociale leven in ons land verandert in één groot kort geding.

Belangrijk voor de huidige juridische campagne van Wakker Dier is een advertentie uit de kersttijd van 1999. Gezocht: advocaten m/v om de stal weer op orde te krijgen. De kosten hiervan, 40.000 gulden, werden gedragen door een sympathisant. Een man. Een man met een keten van elektronicawinkels in Rotterdam en omstreken. Een man, kortom, met geld en een geweten.

Deze oproep heeft een pool van veertig advocaten en advocatenkantoren opgeleverd die gratis of tegen een gereduceerd tarief hand- en spandiensten bewijzen. Dat maakt procederen een stuk eenvoudiger.

Belangrijk is ook een rapport over 1999 van de AID, de Algemene Inspectiedienst van het ministerie van Landbouw. Daaruit bleek dat bijna 70 procent van de varkensboeren zich niet aan de wettelijke voorschriften hield. Deze boeren kregen eens in de 17 jaar controle. Bij overtredingen werd in negen van de tien gevallen volstaan met een waarschuwing. De gemiddelde varkenshouder kon dus 170 jaar vooruit voordat hij een boete mocht verwachten, een boete die bovendien in geen enkele verhouding stond tot zijn investeringen en inkomsten.

Wettelijke voorschriften voor de varkenshouderij zijn vastgelegd in de Varkensbesluiten van 1994 en 1998. Dit gaat ongeveer zo: de overheid komt tot de slotsom dat het leven van bepaalde dieren inderdaad een hel is en besluit maatregelen te nemen. Maar zij kan de regels niet van de ene dag op de andere veranderen zonder met geweldige schadeclaims geconfronteerd te worden. Dus de overheid zegt, in het geval van het Varkensbesluit 1998: de situatie is nú onhoudbaar en dat moet in 2008 afgelopen zijn. Intussen gelden de nieuwe voorschriften al wel voor de vestiging van nieuwe bedrijven en de uitbreiding van bestaande. Globaal betekent dat meer ruimte, meer licht en meer afleiding voor varkens in hun stallen.

Hoe kom je nou te weten hoe het er op het platteland werkelijk aan toegaat? Vroeger kon je daar op je gemak rondwandelen en was je op elk erf wel welkom. Dat is voorbij. De bio-industrie blijft meer en meer in het verborgene.

Zelfs in de melkveehouderij, de meest vriendelijke van alle sectoren, vindt het bordje hier melden – bedrijfskleding verplicht tegenwoordig gretig aftrek.

In 120 speciaal daartoe geselecteerde gemeenten laat Wakker Dier de plaatselijke krant navlooien op de publicatie van aanvragen voor milieuvergunningen. In deze aanvragen ligt de overtreding van het Varkensbesluit dikwijls al besloten dat kun je gewoon met een liniaaltje nameten. Op dit punt is fanatiek geprocedeerd en uiteindelijk heeft de Raad van State vastgesteld dat gemeenten gehouden zijn de aangevraagde vergunningen uitsluitend op de Wet Milieubeheer te toetsen, dus op zaken als stank en ammoniak, niet op het welzijn van dieren.

Laten we die gemeenten dan aansporen om hun bevindingen te melden bij de AID, dachten ze bij Wakker Dier. Maar de gemeenten stonden niet bepaald te trappelen de actievoerders vaak zo ver weg, de varkensboeren altijd zo dichtbij; in Putten is Wien van den Brink voorzitter van de grootste raadsfractie.

In november van vorig jaar heeft Wakker Dier toen zelf vijftig dossiers genomen om de betrokken varkenshouders bij de AID aan te geven en deze tot optreden te dwingen. Uiteindelijk zou dat in een civiele procedure tegen de minister zijn uitgemond, puur om hem aan zijn eigen Varkensbesluit te houden. En de minister heeft dat voorkomen door een strenger handhavingsbeleid toe te zeggen; er zal meer worden geverbaliseerd en de boetes worden opgetrokken tot een niveau dat werkelijk pijn doet. Dat was in juli. Een overwinning!

Wat ze bij Wakker Dier ook met overgave doen: het lezen van publicaties van de tegenpartij, het maandblad Varkenshouderij bijvoorbeeld. Daaruit kwamen cijfers over het gebruik van antibiotica te voorschijn die onmogelijk te rijmen waren met een normale bedrijfsvoering. Zo kwamen ze tot vermoedens over de verbreiding van de wegkwijnziekte, een soort aids onder biggen, die vervolgens bevestigd werden door een enquête onder dierenartsen.

En onvermoeibaar in het forceren van juridische achterdeurtjes waar ze de voordeur gesloten vinden. Konijnen bijvoorbeeld. We hebben in Nederland een Varkensbesluit, een Kippenbesluit en een Kalverbesluit, maar geen Konijnenbesluit. Al in 1997 kwam de Raad voor Dierenaangelegenheden met een rapport waarin de situatie van konijnen in de konijnenbedrijven onaanvaardbaar werd genoemd. De sterfte is er schrikbarend hoog. Formeel is er nog steeds niets geregeld, maar waar welzijnsregels ontbreken heb je altijd nog... de Wet Milieubeheer. Al die kadavers, afval! In drie gemeenten (Sint Anthonis, Wijchen en Heusden) is Wakker Dier procedures begonnen tegen de verlening van vergunningen. Als die verloren worden, gaan ze hogerop, de bekende weg naar de Raad van State.

Zo kwamen we, in dat gesprek met Mattheus en Sjoerd, van het een op het ander. Ik keek intussen eens om mij heen en het viel me op, het rommelige actiewezen van de jaren zestig indachtig, hoe netjes het daar was. Schone bureaus, ordelijke beeldschermen, mensen die stil en competent zaten te werken. En een vlekkeloos werkend kopieerapparaat.

Bij elk onderwerp kreeg ik de desbetreffende stukken direct aangereikt. Petities, folders, persberichten, knipselkranten toen ik naar huis ging, was deze stapel aangegroeid tot 64 vel, meest tweezijdig bedrukt. God, dacht ik, op die omvang kun je een roman schrijven.

    • Koos van Zomeren