`VN-beurs' peilt steun coalitie

Vandaag begint de jaarmarkt voor wereldleiders bij de VN. President Bush kan er als debutant de internationale coalitie tegen het terrorisme een onderhoudsbeurt geven.

De videotirade van Osama bin Laden tegen de Verenigde Naties als `werktuig van de misdaad' en VN-chef Kofi Annan als `crimineel' heeft zijn uitwerking niet gemist. In de hoogste staat van paraatheid beginnen de VN vandaag aan hun `algemene debat' in de Algemene Vergadering, de jaarmarkt voor wereldleiders.

Over honderden meters afstand voor het VN-hoofdkantoor is First Avenue geheel verkeersvrij, aan weerskanten afgesloten door met zand geladen oranje vrachtwagens van de stadsreinigingsdienst. Diplomaten, sommigen behangen met drie verschillende toegangspasjes, moeten via nieuwe detectiepoortjes naar binnen. En wie plannen heeft om ook de 39 etages tellende VN-burcht met een vliegtuig te raken, ,,wordt uit de lucht geschoten'', zegt een VN-diplomaat.

Voor het eerst sinds de aanslagen van 11 september komen de leiders van de 189 VN-lidstaten samen, en de aanval op Afghanistan en de strijd tegen het terrorisme domineren dan ook een week lang deze diplomatieke beurs. President George W. Bush zal het praatfestijn, in september uitgesteld na de aanslagen, aangrijpen om de internationale coalitie tegen terreur een onderhoudsbeurt te geven. De bijeenkomst is een ijkpunt voor de steun voor de Amerikaanse militaire campagne, die ruim een maand na het begin nog niet tot een snelle val van de Talibaan heeft geleid, zoals de VS hoopten.

Bush houdt vandaag zijn eerste toespraak tot de VN, waarin hij naar zijn zeggen landen zal prijzen die deel uitmaken van de brede internationale coalitie en de boodschap zal afgeven dat het ,,nu tijd is voor actie''. In de zaal zitten regionale voormannen als de Iraanse president Khatami en de Pakistaanse leider Musharraf. Bush heeft een aparte ontmoeting met Musharraf, wiens steun cruciaal is voor de militaire operatie.

Bush zal volgens de Amerikaanse VN-ambassadeur John Negroponte uitkijken naar een ,,sterke uitdrukking van wereldwijde solidariteit'' van de VN om Bin Ladens Al-Qaeda-netwerk uit te roeien en de Talibaan af te zetten zodat Afghanistan niet langer ,,een platform voor de toekomstige export van terrorisme'' is. De Verenigde Staten en de Europese Unie krijgen een rapportage van de VN-gezant voor Afghanistan, Lakhdar Brahimi, die gisteren terugkeerde van een reis naar de buurlanden om de haalbaarheid te onderzoeken van een breed samengestelde regering na een val van de Talibaan. Maandag komen de ministers van Buitenlandse Zaken van de zes buurlanden van Afghanistan samen met hun collega's van de VS en Rusland, en naar verwachting ook Brahimi. Eveneens maandag houden de vijftien landen van de VN-Veiligheidsraad een open zitting over terrorisme. ,,Wij verwachten een redelijk luide herbevestiging van de wereldwijde eensgezindheid'', zegt Kishore Mahbubani, VN-ambassadeur van Singapore, lid van de Veiligheidsraad.

De rede van Bush van vandaag markeert ook de verbeterde relatie tussen de VS en de VN sinds 11 september. Na eerder dit jaar nog uit enkele VN-organen te zijn gebonjourd en andere landen te hebben geërgerd met unilaterale standpunten, hebben de VS nu de VN om hulp gevraagd in de strijd tegen het terrorisme, behalve dan op het militaire vlak. De VN-Veiligheidsraad heeft meteen na de aanslagen in twee resoluties de VS het mandaat gegeven voor een militaire reactie. De Algemene Vergadering veroordeelde de aanslagen eveneens. De VN spelen een hoofdrol bij het bezweren van de humanitaire crisis in Aghanistan en bij de opbouw van een nieuwe regering.

Uit VN-hoek komt weinig tot geen kritiek op de militaire operatie. De VS op hun beurt zijn onlangs over de brug gekomen met een forse achterstallige betaling van hun miljardenschuld aan de VN. Mede daardoor zitten de VN voor het eerst sinds jaren redelijk bij kas.

,,Kofi Annan gaat er vanuit dat de relatie tussen de VS en de VN is hersteld. Of het huwelijk een langetermijnzaak is, moet natuurlijk blijken'', zegt een medewerker van Annan. ,,Maar voorlopig blijkt dat zelfs een machtig land met kleine landen kan samenwerken. En voor die kleine landen is dat ook van belang: want zonder Amerikaanse steun gebeurt bij de VN niets.''

Annan heeft ervoor gewaarschuwd dat het terrorisme niet de plannen van de Millennium Top van vorig jaar, zoals conflict-, armoede- en aidsbestrijding, naar de achtergrond mag drukken. In zijn toespraak zegt Annan vandaag dat er ,,twee mogelijke toekomsten zijn: een wederzijds destructieve botsing tussen zogenaamde beschavingen gebaseerd op de overdrijving van religieuze en culturele verschillen. Of een wereldgemeenschap, die verscheidenheid respecteert en geworteld is in universele waarden''. Volgens Annan moet ,,de laatste onze keuze zijn'': ,,Maar we kunnen dat alleen bereiken als we echte hoop geven aan de mensen die nu klem zitten door armoede, conflicten en ziektes.''