Utrechtse serieverkrachter is ongrijpbaar type

De weer opgedoken Utrechtse serieverkrachter doet deskundigen denken aan typologieën uit Amerikaans onderzoek.

Wie is de Utrechtse serieverkrachter? `Geen idee', zeiden politie en justitie een half jaar geleden. Toen staakten ze het onderzoek naar de man die in minder dan anderhalf jaar zes vrouwen verkrachtte en twaalf pogingen deed. Na zes jaar onderzoek wisten ze de eigenaardigste dingen over hem – dat zijn schoenzool een colaflesjesprofiel achterlaat – maar niet zijn adres.

De CRI (Centrale Recherche Informatie) stelde al jaren geleden een daderprofiel op. De serieverkrachter – 70 procent pleegt het delict binnen een straal van 6 kilometer van huis – zou sociaal geïsoleerd zijn, weinig sociale contacten hebben, geen gezin hebben, teleurgesteld zijn in het leven en zijn onvrede `seksualiseren'.

Daarmee doet zijn persoonlijkheidsstructuur enigszins denken aan één van de typen uit groot Amerikaans onderzoek. Sinds begin jaren negentig baseren psychologen en psychiaters hun analyse en behandeling van serieverkrachters grotendeels op vijf typologieën, die zijn gebaseerd op minutieuze dossieranalyse van 1.500 verkrachtingen: de opportunist, het seksualiserende type, de wraakzuchtige, de boze en de sadist.

Driekwart van alle verkrachters is oppportunist, het enige type dat geen gestoorde persoonlijkheid heeft. Hij pleegt het vergrijp na een afspraakje – de date rape.

De Utrechtse serieverkrachter heeft qua gedrag echter het nodige weg van het seksualiserende type, meent F. Derks, psycholoog en 12 jaar medewerker van de forensische polikliniek binnen de Van der Hoevestichting die tbs-patiënten behandelt. Het seksualiserende type leeft teruggetrokken en heeft problemen met zijn psychoseksuele ontwikkeling. Een verkrachting is de realisatie van die fantasieën.

Derks wijst op het geplande karakter van de verkrachting van 24 oktober. ,,De dader bond zijn slachtoffer aan een boom vast. Hij had dus voorbereidingen getroffen, een touw meegenomen. In zijn fantasie was hij al met de verkrachting bezig geweest. Dat duidt op het seksualiserende type.''

Seksualiserende types ,,zijn vaak Einzelgängers die geen vriendinnetje kunnen krijgen, maar daar wel veel over fantaseren'', aldus Derks. A Woody Allen character noemen mijn Amerikaanse collega's dit type, vult prof. dr. J. Frenken aan. Hij is hoogleraar seksuologie aan de universiteit van Leiden en medewerker van de forensische poot van het Nederlands Instituut voor Sociaal Seksuologisch Onderzoek (Nisso). ,,Een schlemiel die obsessief gepreoccupeerd is, naïef en wereldvreemd is. Het type dat na een verkrachting een afspraakje probeert te maken met zijn slachtoffer of zijn telefoonnummer geeft.''

Frenken wenst zich te onthouden van ,,gegis'' tot welk psychologisch type de Utrechtse serieverkrachter behoort, omdat deze ook andere kenmerken vertoont, namelijk van het wraakzuchtige type. Dit type, wraakzuchtig voor vrouwen uit teleurstelling over mislukte relaties, laat vaak een lange pauze vallen tussen delicten. Eerder werd geopperd dat de Utrechtse serieverkrachter lang inactief was omdat hij in de gevangenis of een inrichting verbleef of een relatie had. Bij het wraakzuchtige type verkrachter zakt echter na het delict de woede; daarna kan het lang duren voor die weer heftig is en (weer) ontlading behoeft.

    • Rentsje de Gruyter