Minister Netelenbos stagneert in slotfase

Van de voortvarendheid waarmee minister Netelenbos (Verkeer) de problemen op weg en spoor te lijf beloofde te gaan, is weinig over. Bij haar laatste begroting vroeg zij de Tweede Kamer deze week om `geduld'.

,,Het is de tragiek van elke minister van Verkeer'', zegt Tineke Netelenbos deze week over zichzelf. ,,Geld hebben en plannen maken is één, maar de resultaten duren jaren.''

Terwijl ze het zegt, klinkt een zekere moedeloosheid door in de stem van de meest prominente PvdA-bewindsvrouw in Paars II. Zij is bezig de Tweede Kamer uitleg te geven over haar laatste begroting als minister van Verkeer en Waterstaat in dit kabinet. Het is geen succesverhaal en zij weet het. Grootste bezwaren: de files die ze zou bestrijden staan er nog steeds en de toestand op de spoorwegen is alleen maar slechter geworden.

Wat mis gaat ligt niet aan mij, zegt Netelenbos met háár definitie van haar `tragiek': het ligt aan mijn vak. Infrastructuur is nu eenmaal een zaak van lange adem. En, in een vileine verwijzing naar de – steeds weer duurdere – Betuwelijn van haar voorganger Jorritsma (nu minister van Economische Zaken): ,,De conflicten die ik heb, zijn de projecten van mijn voorganger.''

Netelenbos kreeg er, onderstreepte zij deze week nog eens, sinds 1998 24 miljard gulden bij voor het verkeer. Dat is méér dan er is gegaan naar zorg, onderwijs en veiligheid. De minister versterkte aanvankelijk haar reputatie van voortvarendheid door de steden, die nog wachtten op Jorritsma`s beloften om de bereikbaarheid in de Randstad te vergroten, in ruil voor geld te winnen voor proeven met rekeningrijden door tolpoorten vanaf 2002. Daarmee leek zij op weg succes te boeken op het impopulaire dossier van de filebestrijding, waaraan het kabinet zich in het regeerakkoord had gebonden. Maar zij hield geen stand.

Na drie jaar van aanhoudende tegencampagnes van VVD en ANWB ruilde Netelenbos de tolpoorten eigener beweging in voor nieuwe toekomstmuziek, gecomponeerd door ex-Philipstopman Pieper: de kilometerheffing. De proeven beginnen in 2003 en de heffing komt er niet vóór 2006 in zijn uiteindelijke vorm – duurder naar gelang de files. Feitelijk is zo Netelenbos' opdracht het verkeer beter te spreiden voorlopig mislukt. Des te nadrukkelijker vroeg zij de Kamer gisteren om geduld bij het oplossen van de files, omdat zij inmiddels de hoop heeft opgegeven het stijgende autogebruik te kunnen terugdringen.

De Tweede Kamer toonde zich deze week kritisch over haar filebeleid. Het afzien van de tolpoorten leverde Netelenbos deze week net een (krappe) voldoende op van haar grootste plaaggeest van de afgelopen jaren: `mister auto' Pieter Hofstra (VVD), maar haar faam is verbleekt. De voormalig runner-up heeft tenslotte vooral naam gemaakt met de rigoreuze wijze waarop zij grote projecten heeft afgelast. Deze week bleek dat ook de nieuwe lightrail-verbindingen voor magneettreinen in het Rondje Randstad zijn beland bij de andere gesneuvelde plannen in de prullenbak. De minister gelooft nu meer in technologische vernieuwingen van vervoersmiddelen op de bestaande rails.

Netelenbos is vaak getypeerd als een politieke realist die het niet van haar wijdse visie moet hebben. Met de aanhoudende grote problemen in het verkeer en de oplossingen op de lange baan doet zij er alles aan zich te profileren met haar visie. Zij verkondigt luid dat zij gebroken heeft met twintig jaar mislukt overheidsstreven om het autogebruik te beperken ten gunste van het openbaar vervoer. ,,Mobiliteit is een grondrecht'' luidt haar nieuwe inzicht, en de ,,moderne overheid'' heeft tot taak het naar verwachting op alle fronten sterk groeiende gebruik dat mensen van dit grondrecht wensen te maken, te ,,faciliteren'', vooral met de hoogvliegende technologie van de toekomst. Dát is haar filosofie achter het toekomstige kilometerheffen, terwijl het bouwen van wegen – met name de VVD en het CDA staan dat voor – voor haar achteraan komt.

Van dat faciliteren is weinig zichtbaar op het spoor, waar de NS in de paarse jaren in recordtijd synoniem geworden is voor vertraging, wanorde en stuurloosheid. Steeds bleek onder Netelenbos dat Paars het zichzelf niet gemakkelijk heeft gemaakt door het bedrijf te privatiseren. Haar onmacht om in te grijpen mondde dit najaar uit in een `prestatiecontract' dat de NS vijf jaar de tijd geeft ónder de maat te presteren ,,om de zaken op orde te krijgen''. Zelf liet Netelenbos na te investeren in onderhoud van de rails, dat wel onder haar verantwoordelijkheid valt.

Rest als proeve van Netelenbos' daadkracht Schiphol, dat inmiddels zicht heeft op een beperkte uitbreiding binnen omschreven milieu- en lawaainormen. Bovendien hoopt Netelenbos de beursgang van de luchthaven door de Kamer te krijgen, twijfels wegnemend door deze gedeeltelijk te laten geschieden.

Voor alle overige projecten die er nu niet van zijn gekomen, is zij gaarne beschikbaar voor een volgend kabinet. De minister wil er dan wel tien miljard gulden tot 2008 bij, heeft ze al laten weten.

    • René Moerland