Inspectie speelt in op wensen van ouders

De onderwijsinspectie krijgt ruimere bevoegdheden, als het aan de minister ligt. Niet alleen de rapportcijfers worden bekeken, ook de sfeer op school moet goed zijn. En laat dat nou precies zijn wat ouders willen.

Jetty Blauw en Herman van Oorschot uit Amsterdam zijn al een tijdje op zoek naar de beste middelbare school voor hun dochter Merel (12). De inspectierapporten van alle middelbare scholen in de buurt hebben ze naast elkaar gelegd. ,,Als een school zegt dat ze goed is'', zegt Van Oorschot, ,,dan wil ik dat ook getoetst zien.''

Minder toetsbaar misschien, maar ,,des te indringender'' factor is voor Blauw en Van Oorschot de sfeer op de scholen. Dus gaan ze de scholen in, ,,buiten de georganiseerde open dagen om, uiteraard''. De sfeer proeven, met leraren praten. ,,We willen een zo compleet mogelijk beeld.''

Ouders, zegt hoofdinspecteur voortgezet onderwijs Heim Meijerink, ,,vertonen steeds meer consumentengedrag als het om het onderwijs gaat''. Ze willen niet alleen meer feiten en cijfers horen, ,,ze willen ook weten of pestkoppen worden aangepakt''. En omdat de maatschappij verandert, verandert dus de inspectie ook, aldus Meijerink. Van een staatsorgaan dat controleerde of de scholen zich aan de wet hielden, hier en daar een berisping of compliment uitdeelde en daar een globaal verslag over schreef, moet de inspectie, met ongeveer 175 inspecteurs, scholen en ouders steeds preciezer gaan informeren.

Voormalig inspecteur-generaal F. Mertens, die begin dit jaar afscheid nam, zag deze trend opkomen. Toen hij in 1997 van het ministerie van Onderwijs overstapte naar de inspectie, werden scholen alleen in algemene termen beoordeeld. ,,Maar ouders nemen geen genoegen meer met algemene kwalificaties als: `75 procent van de scholen is goed in begrijpend lezen''', aldus Mertens.

Daartoe moet de inspectie meer bevoegdheden krijgen, vindt minister Hermans (Onderwijs). Deze week behandelde de Tweede Kamer zijn voorstel voor een nieuwe Wet op het onderwijstoezicht. De inspectie-oordelen moeten openbaar worden, zodat elke ouder die op internet kan opzoeken. De aanzet daartoe is gegeven na de publicatie van de prestaties van middelbare scholen vanaf 1997 in dagblad Trouw, dat een beroep deed op de Wet openbaarheid van bestuur. De inspectierapporten staan daarom sinds kort integraal op internet. En de inspectie wil nóg publieksvriendelijker werken. Vanaf 2003 moet er, evenals nu in het voortgezet onderwijs, een schoolkaart voor het basisonderwijs zijn, waarmee ouders in één oogopslag scholen kunnen vergelijken.

De inspecteur krijgt als het aan de minister en een Kamermeerderheid ligt, ruimere bevoegdheden om verder tegemoet te komen aan de informatiebehoefte van de ouders. Niet alleen de objectief meetbare resultaten worden meegenomen in het inspectierapport wat is de Citoscore, zijn er voldoende computers, hoeveel kinderen blijven zitten de inspecteur moet ook oordelen over de manier van lesgeven en over de sfeer op school, ofwel het pedagogisch-didactisch klimaat. Wordt er naar leerlingen geluisterd? Worden pestkoppen aangepakt? Krijgen ouders een fatsoenlijk antwoord als ze iets van de school willen weten?

Het intensievere schoolbezoek dat bij de nieuwe taken van de inspectie hoort, is zwaar voor scholen. ,,Zo'n bezoek geeft altijd spanning'', zegt Gerard Blok, lokatieleider van het Merewade College voor vmbo, havo en vwo in Gorinchem. ,,Maar het is een gezonde spanning. De inspecteurs houden de school een spiegel voor.''

De school kreeg deze week bezoek van drie inspecteurs, die drie dagen lang de school doorlichtten. Ze leggen `kopstaartbezoeken' af. Onaangekondigd zit een inspecteur bij de eerste twintig minuten van een les. Dan volgt de laatste twintig minuten van een andere les. Zo bezoeken ze 38 halve lessen.

Ton Lohman, leraar Nederlands, stond toevallig voor zijn lastigste klas toen de inspecteur binnenstapte. ,,Ik dacht: jammer dat hij niet vanmorgen bij die leuke meidenklas langskwam. Die lessen gaan altijd goed. Ik heb hem een plaats gegeven naast een leerling en ik ben gewoon met de les begonnen. Een jongen lag opeens met zijn kop op zijn tafel. Ik zei: Wat doe je nou, man? Hij had geen zin in Nederlands vandaag, zei hij.''

Natuurlijk is zo'n intensiever schoolbezoek spannend voor de school, zegt inspecteur primair onderwijs Jan Rijkers. Maar het is net als een tandartsbezoek. Uiteindelijk valt het vaak mee. Maatschappijleraar Frans Jackson van het Merewade was ,,best een beetje gespannen''. Hij had zich extra voorbereid en verschillende werkvormen bedacht: eerst een beetje klassikaal, dan een videootje en daarna een zelfstandige opdracht. Alleen: ,,Ze kwamen helemaal niet langs.''

Rijkers grinnikt. ,,Natuurlijk doet een leraar extra zijn best. Ik zat laatst in een les, fluistert een jongetje: dit doen we normaal nooit hoor! Ik fluisterde terug: dat had ik al gezien.'' Meestal prikken we erdoorheen, zegt hij. ,,Ik zeg altijd, we zien in ieder geval wat er mogelijk is. Is een les tijdens ons bezoek onder de maat, dan is het zeker niets als we er níet bij zijn.''

In de eerste plaats moet de school zelf wat van een bezoek opsteken, zegt hoofdinspecteur Meijerink. Maar: ,,Het zijn vooral de ouders die steeds preciezer willen weten hoe een bepaalde school er voorstaat.'' Dus schrijft de inspectie voortaan ook een publieksvriendelijk verslag, zonder onderwijsjargon. Op internet komen samenvattingen van de vaak erg uitgebreide inspectierapporten. De onderwijsbond AOb smaalt dat de inspectie steeds meer op de Consumentenbond gaat lijken, die naar de pijpen van de ouders danst en daarbij scholen niet ontziet.

Rector Jan van Veen van het Merewade is het daar niet mee eens. Al is het wel even slikken als je feilen open en bloot op internet staan. Een paar jaar geleden had het Merewade een van de beste havo-afdelingen in Zuid-Holland. Van Veen: ,,Dan ben je apetrots.'' Maar dit jaar scoort de mavo-afdeling slecht, ,,en daar gaan de inspecteurs zeker wat van zeggen''. Maar ja, ,,het ís ook niet goed. Dat móet ook veranderen. Je moet je als school naar buiten toe verantwoorden. We zijn geen ommuurde tuin met exclusieve vruchten.''