Eindelijk nieuws over Afghanistan

De Tweede Kamer had er nauwelijks meer op gerekend: uitgebreide informatie over de Nederlandse bijdrage aan de Amerikaanse oorlog tegen het terrorisme.

,,Eigenlijk zijn we bezig met het schrijven van nieuw internationaal staatsrecht'', zegt minister De Grave, even nadat hij met premier Kok en collega-minister Van Aartsen aard en omvang van de concrete Nederlandse bijdrage aan de Amerikaanse strijd tegen het terrorisme bekend gemaakt heeft. De inzet van Nederlandse militairen vindt plaats op grond van artikel 97 van de Nederlandse Grondwet, over de landsverdediging. Maar met het soort oorlog waar onze militairen nu aan gaan deelnemen houdt onze Grondwet helemaal geen rekening, meent De Grave: ,,De Grondwet gaat nog helemaal uit van oorlogsverklaringen en zo''.

Maar van een militaire actie als bedoeld in artikel 100 van de Grondwet – ter handhaving van de internationale rechtsorde – is nu ook weer geen sprake. Artikel 100, dat de regering opdraagt de Tweede Kamer vooraf te informeren en door het parlement zelf wordt gezien als een recht op toetsing vooraf van vredesoperaties, is dan ook niet van toepassing. ,,Eigenlijk zit wat we nu doen een beetje tussen artikel 100 en artikel 97 in'', concludeert De Grave.

De ongerustheid over rol en rechten van het parlement bij de uitzending van militairen naar de oorlog in Afghanistan, en andere terreinen van de Amerikaanse terorismebestrijding overzee, leek in de Kamer de afgelopen weken juist wat verstomd. Maar in het kabinet is deze discussie kennelijk nog af en toe aan de orde, bleek gisteren onverwacht tijdens de presentatie van het Nederlandse aanbod aan de Amerikanen. Toen Kok concludeerde dat artikel honderd Grondwet niet van toepassing is, keek de premier heel nadrukkelijk naar de twee hem flankerende VVD-ministers.

De zaak lijkt nog slechts van theoretische betekenis. Zeker zal de Tweede Kamer naar aanleiding van de brief van Kok en De Grave, waarin het Nederlandse militaire aanbod aan de Amerikanen staat omschreven, volgende week een klinkend plenair debat houden. Maar een ellenlange goedkeuringsprocedure, zoals vorig jaar bij de uitzending van Nederlandse militairen naar Eritrea, staat ten aanzien van Afghanistan eigenlijk niemand meer voor ogen.

Aan steun voor de mogelijke uitzending is hoe dan ook nu in het parlement geen gebrek: PvdA, VVD, CDA, ChristenUnie en SGP zijn volmondig voor. D66, enigszins geïrriteerd door de manier waarop de regering de Kamer vandaag heeft overvallen met de inwilliging van het reeds woensdag uit Washington ontvangen verzoek, stelt zich voor veel kritische vragen te stellen over aard en omvang van de mogelijke Nederlandse inzet.

Niet onverwacht leven de meeste twijfels bij GroenLinks, dat zich overvallen voelt door de omvang van het Nederlandse aanbod. Bovendien tilt men daar zwaar aan de mogelijkheid dat de voor het observeren van vluchtelingenstromen uitgezonden F-16's boven Afghanistan misschien ook nog wel heel andere dingen waarnemen, zonder dat de filmpjes worden weggegooid. De SP was al tegen.

De aanvankelijke zorgen van de Kamer in september, dat de regering haar geheel in het ongewisse zou laten zijn niet bewaarheid. Elke week arriveert er een brief van minister Van Aartsen, met de laatste ontwikkelingen. Er zijn een aantal plenaire debatten geweest, en meerdere commissievergaderingen.

En on top of it all was er, twee weken geleden, ook nog een hoogst vertrouwelijke vergadering van de regering met de fractievoorzitters. Die viel echter erg tegen: de Nederlandse regering bleek maar over weinig vertrouwelijke informatie te beschikken. De Amerikanen laten namelijk maar bitter weinig los, ook niet in NAVO-verband. Wat dit betreft kan het er na het Nederlandse aanbod aan de VS alleen maar beter op worden, realiseert de Kamer zich.

    • Raymond van den Boogaard