Cijfers CPB probleem voor partijen

Hogere economische groei lijkt mooi meegenomen, maar aflossing van de staatsschuld wordt duurder. Verkiezingsprogramma's moeten worden aangepast.

Een hogere economische groei voor de komende jaren dan was verwacht: 2,5 procent per jaar in de volgende kabinetsperiode. In vorige ramingen ging het Centraal Planbureau nog uit van een groei van 2,25 procent.

En toch zijn de nieuwe verwachtingen van het CPB op zijn zachtst gezegd pessimistisch te noemen. Anders dan een half jaar geleden werd gedacht, zit Nederland niet in een hoog, maar in een laagconjunctuur. Daardaar valt het overschot op de begroting tegen, zo rekent het CPB uit: in plaats van 11 miljard houdt het kabinet in 2002 slechts zes miljard gulden over om de staatsschuld verder af te lossen. Dat is te weinig om de effecten van de vergrijzing op termijn te kunnen betalen.

Meer groei en minder geld is dus de boodschap waar de politieke partijen mee worstelen bij het opnieuw doorrekenen van hun verkiezingsprogramma's.

Hoewel, worstelen? Een korte consultatie van de financieel specialisten van de verschillende fracties geeft een totaal ander beeld. Allemaal beweren ze dat hún verkiezingsprogramma het best bestand is tegen de aangekondigde verslechtering. PvdA'er Crone: ,,We hielden hier al rekening mee.'' VVD'er Van Beek: ,,Wij hebben de minste problemen met deze tegenvaller omdat we toch al weinig aan extra uitgaven wilden doen.'' CDA'er Wijn: ,,We verwachten de tegenvaller weg te werken met onze plannen voor de WAO.'' GroenLinks'er Vendrik: ,,De nieuwe cijfers komen dicht bij onze verwachtingen.'' D66: ,,Vier miljard? Dat is één miljard per jaar en die ruimte krijgen we er gratis bij van het CPB.''

Welkom in de wondere wereld van de Haagse financiële politiek. Vijf partijen met vijf verschillende verkiezingsprogramma's voeren vijf verschillende redenen aan om aan te tonen dat zij geen nadeel ondervinden van de structurele verslechtering van de economie. Grote vraag: wie spreekt de waarheid?

Allemaal voeren de partijen aan dat als hun programma wordt uitgevoerd dat op zich al een positief effect op de economie heeft (het zogenoemde inverdieneffect). PvdA, VVD, D66 en CDA hebben veiligheidshalve dat effect nog niet meegenomen in hun berekeningen, GroenLinks wel, maar zeer conservatief geschat, voor slechts drie miljard gulden. De tegenvaller van het CPB poetsen ze allemaal weg als hun beleid wordt uitgevoerd.

De omvang van lastenverlichting of de uitgaven dan? Die zal toch op zijn minst naar beneden moeten worden bijgesteld met de slechtere verwachtingen, zou je zeggen. Geenszins, zeggen de partijen, althans niet structureel. De kaasschaafmethode is een geliefd hulpmiddel als het gaat om keuzes maken in de politiek. Alles een beetje minder is ook een heleboel geld.

Echt interessant wordt het wanneer gekeken wordt naar de doelstellingen die partijen zich gesteld hebben ten aanzien van het aflossen van de staatsschuld. De partijen die daar in hun programma's ondubbelzinnig voor kiezen (VVD, D66, PvdA en CDA) dreigen acuut in de problemen te komen. Immers, een aflossing ,,in 25 jaar'' (PvdA) of ,,een generatie'' (CDA) betekent dat er een jaarlijks overschot op de begroting van minstens 1 procent zal moeten zijn. Het CPB constateert nu echter dat het overschot eind 2002, het begin van de nieuwe kabinetsperiode, slechts 0,6 procent BBP bedraagt. Om dat weer op te trekken naar het gewenste niveau van ongeveer 1 procent zullen de partijen ten minste vier miljard gulden moeten investeren, die weer ten koste gaan van uitgaven aan zorg, onderwijs en veiligheid. Alleen GroenLinks is zo `verstandig' geweest geen concrete doelstelling te koppelen aan de aflossing van de staatsschuld. GroenLinks heeft echter een `eigen' tegenvaller omdat ze de groei te hoog had ingeschat.

De nieuwe cijfers van het CPB laten zien dat partijen er goed aan doen zich niet vast te leggen op `extraatjes' als het streven naar een begrotingsoverschot van 1 procent – hoe prijzenswaardig ook met het oog op de toekomstige generaties. Scheiding tussen inkomsten en uitgaven is, zo bleek de afgelopen jaren, al moeilijk genoeg . D66, PvdA, VVD en CDA zullen naar verwachting hun eerste belofte aan de kiezer, een aflossing van de staatsschuld in 25 jaar, nog voordat de verkiezingen zijn aangebroken alweer moeten laten varen. Of zijn ze bereid minder te doen aan zorg, onderwijs en veiligheid?